KỶ NIỆM MỘT THỜI VIẾT BÁO

+ Khủng hoảng kinh tế toàn cầu kỳ I: Cuộc chiến của các cường quốc

+ Khủng hoảng kinh tế toàn cầu kỳ II: Được, mất trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2009

Nhân ngày báo chí cách mạng Việt Nam 21/6/2013, mình làm bài viết này như một kỷ niệm một thời sôi nổi viết báo. 

Mình đưa bằng chứng lên là mình cũng đã từng được mời để viết báo. Viết những bài rút cả ruột gan ra để viết. Khi mình viết những bài như thế này, mình đã tiên đoán kinh tế toàn cầu của ngày hôm nay. Và những báo mình viết là báo trí tuệ chứ không phải lá cải. Nhưng rồi mình cũng không còn muốn viết nữa. Bây giờ chỉ viết blog chơi thôi. Hehehe, đừng nghĩ mình có thẻ nhà báo là ghê gớm lắm. Mỗi người một nhiệm vụ, hãy cố gắng chu toàn để xã hội tốt đẹp hơn. 

Mình có duyên với báo Tia Sáng vì một lý do rất tình cờ, do một người bạn giới thiệu, và vì khi trang Tia Sáng online bị đóng cửa vào cuối tháng 10/2009 do một bài báo của GS Hoàng Tụy phạm húy. Mãi sau 1 năm vẫn chưa xin phép mở lại trang online. 

Lúc đó, báo Tia Sáng mời mình và một số anh em vực tờ báo này lên để được phép mở lại trang online bằng những bài làm sao cho lãnh đạo thấy rằng cần nó. Hehehe, nghe ghê gớm chưa? Jork!

Và sau khi 4 tháng viết miệt mài, có khi một số báo Tia Sáng mình có những 2 bài ở các lĩnh vực khác nhau, thì báo Tia Sáng đã được bộ thông tin truyền thông cho phép mở lại trang online, cũng là lúc mình quyết định nghỉ viết báo vì một lý do tế nhị cho đến nay.

Đây là hình ảnh của một bài viết kỳ 2, trong một loạt 2 bài về khủng hoảng kinh tế toàn cầu của mình, mà mình đã đưa link ở đầu bài bài viết này. Bài kỳ 2 này ở Báo Tia Sáng số 12, ra ngày 20/6/2010, kỷ niệm ngày báo chí cách mạng Việt Nam năm 2010. Cũng là một kỷ niệm khó quên nên đưa lên làm tiêu biểu vậy.

Báo Tia Sáng số 12 ngày 20/6/2010, kỷ niệm ngày báo chí cách mạng Việt Nam năm 2010, khi trang Tia Sáng online bị đóng cửa do một bài báo của GS Hoàng Tụy phạm húy. Lúc đó, báo Tia Sáng mời mình vực tờ báo này lên để được phép mở lại trang online. 

Trang mục lục có ghi chú bài viết "Được, mất trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2009" của mình bắt đầu từ trang 45 trong số 12, ra ngày 20/6/2010.

Bắt đầu bài viết chính: "Được, mất trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2009" ở trang 45 của số 12 ngày 20/6/2010.

Tiếp theo trang 46 của bài "Được, mất trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2009", số 12 ra ngày 20/6/2010.

Trang 47 của phần cuối bài: "Được, mất trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2009", số 12 ra ngày 20/6/2010.

Asia Clinic, 18h09' ngày thứ Sáu, 21/6/2013

NHỮNG BÀI HỌC TỪ SYRIA

Tình hình Hội nghị thượng đỉnh G8 bị phủ đám mây đen ngay từ lúc bắt đầu khai mạc hôm qua tại North Ireland vì nội chiến Syria. Nên tớ dịch bài viết này để kịp với tình hình thế giới đa cực.

Bài đọc liên quan:

+ Syria - nơi khởi nguồn của tranh bá đồ vương

+ Kiến tạo hòa bình Syria ở đâu?

+ Syria hậu triều đại Assad

Bài viết gốc: The Syria lessons

Bà Anne-Marie Slaughter, là cựu giám đốc hoạch định chính sách trong Bộ Ngoại giao Mỹ(2009-2011) và một cựu hiệu trưởng của trường Công Vụ và quốc tế Woodrow Wilson thuộc Prineton University(Woodrow Wilson School of Public and International Affairs), hiện là giáo sư chính trị và quan hệ quốc tế tại Princeton University. Bà là tác giả của cuốn sách: Quan niệm nước Mỹ là: Giữ đức tin với những giá trị của chúng ta trong một thế giới nguy hiểm(The Idea That Is America: Keeping Faith with Our Values in a Dangerous World).

PRINCETON - Khi Hoa Kỳ và Nga cố gắng môi giới một cuộc họp để đưa các bên khác nhau trong cuộc xung đột Syria vào bàn đàm phán, chí ít cũng có tiềm năng tham gia của phương Tây, chúng ta cần phải suy nghĩ về những tác động lớn của cuộc xung đột Syria cho các nhà độc tài và dân chủ trên thế giới. Dưới đây là những bài học cho đến nay:

Kẻ xấu giúp đỡ bạn bè của họ. Nga và Ba Tư sẵn sàng làm bất cứ điều gì để giữ cho Tổng thống Bashar al-Assad nắm quyền. Tổ chức khủng bố hồi giáo Hezbollah được ủng hộ bởi Iran, hiện đã được công khai đưa đến chiến trường trong sự hỗ trợ cho chế độ Assad. Nga và Iran đã bảo vệ chính phủ Syria bằng cách cung cấp vũ khí hạng nặng và những viện trợ quân sự khác, trong đó có một lô hàng tên lửa tối tân chống chiến hạm của Nga với các hệ thống radar tiên tiến. Chúng sẽ giúp Assad ngồi xổm trên cả luật quốc tế và né tránh tất cả những người phản đối từ bên trong quốc gia nhỏ bé Alawite(*), để đổi chác với Nga bằng cách cho thuê lại bến cảng ở Tartus.

Ngoại giao mà không có một lực lượng đe dọa đáng tin cậy là nói suông. Theodore Roosevelt đã từng tuyên bố “Cây gậy phải đi với củ cà rốt”(“Speak softly and carry a big stick,”: nói nhẹ nhàng và mang theo một cây gậy lớn). Nhưng tổng thống Barack Obama lại muốn lãnh đạo các vấn đề toàn cầu bằng một cách đúng đắn thông qua sức mạnh dân sự nhiều hơn là dùng quân sự, ông hiểu rằng giải pháp quân sự cho vấn đề chính sách đối ngoại là vô cùng tốn kém và thường phản tác dụng trong việc thúc đẩy an ninh và thịnh vượng lâu dài của Mỹ.

Nhưng chiến lược của Obama ở Syria có vẻ là "đánh võ mồm to tiếng và vứt bỏ cây gậy." Hết lần này đến lần khác Obama đã chứng tỏ cách ngoại giao này của ông rõ ràng hơn(như lời của Tổng thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen) rằng ông không quan tâm đến can thiệp quân sự ở Syria. Và cái gì là phản ứng của Mỹ cho các lô hàng tên lửa mới nhất của Nga? Ngoại trưởng John Kerry nói: "Tôi nghĩ chúng tôi đã tỏ rõ quan điểm rằng chúng tôi không muốn Nga hỗ trợ chính quyền Syria."

Mỹ đã gạt sang một bên một trong những công cụ chính sách đối ngoại quan trọng nhất của nó, tạo ra một động lực cho chính phủ Syria và những bên ủng hộ Syria, để giữ cuộc nội chiến cho đến khi họ đang ở vị trí thuận lợi nhất có thể thương lượng giải quyết - đó là, nếu họ có bất cứ động cơ nào để đàm phán cho tất cả mọi vấn đề ở Syria.

Nếu bạn là một nhà độc tài phải đối mặt với các cuộc biểu tình chính trị liên tục, thì những gì tàn bạo nhất có thể và kể cả việc kích động giết những người trong cùng phe phái của mình. Một phần cho sự đau đớn của Syria là bản chất tự thỏa mãn của cuộc xung đột. Từ tháng Ba đến tháng Mười Hai của năm 2011, hàng trăm ngàn người Syria tuần hành mỗi thứ Sáu, tìm kiếm sự tự do hóa chính trị tương tự như Tunisia, Ai Cập, Yemen, Bahrainis, Jordan, và những người khác trên khắp Trung Đông và Bắc Phi được tìm thấy cái gọi là lạc quan của "mùa xuân Ả Rập". Không có vũ khí, họ đã bị bắn trên đường phố bỡi cảnh sát chống bạo động và những tay súng bắn tỉa của chính phủ, cho đến khi cuối cùng họ buộc phải bắt đầu hình thành lực lượng dân quân địa phương nhỏ để tự bảo vệ - lực lượng dân quân dần dần phát triển thành liên quân lỏng lẻo mà bây giờ được gọi là Quân đội tình nguyện Syria.

Trong khi đó, những bạo lực của ông Assad đã được xem như là sản phẩm của những kẻ khủng bố và cực đoan của dòng hồi giáo Sunni đang theo đuổi sự thống trị đối với các các dân tộc Alawites thiểu số, Druze, người Kurd, những người theo Kitô giáo, và các nhóm khác. Ông đã làm việc không ngừng nghỉ để quạt ngọn lửa của cuộc nội chiến sắc tộc, thành công đến mức mà bây giờ lý do chính để không can thiệp ngăn chặn việc giết hại dân thường vô tội của ông là việc không thể làm để có hiệu quả trong một môi trường bạo lực sắc tộc.

Tổ chức khu vực vẫn không thể giải quyết các vấn đề khu vực mà không có sự lãnh đạo có quyền lực to lớn. Thổ Nhĩ Kỳ đã đe dọa và kêu gọi hành động quân sự trong 18 tháng qua, nhưng các quan chức Mỹ nói rằng Thổ Nhĩ Kỳ trong thực tế không sẵn sàng làm bất cứ điều gì ngoài việc cung cấp và hỗ trợ cho người tị nạn và các chiến binh phe đối lập. Qatar và Ả Rập Saudi cũng đang gửi vũ khí cho các nhóm đối lập Syria, nhưng Liên đoàn Ả Rập và Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh đang bị tê liệt. Nếu không có một quyền lực to lớn quyết tâm chia sẻ và ủng hộ từ phía sau, thì các tổ chức khu vực không thể chịu trách nhiệm với những xung đột sắc tộc ở nước láng giềng của họ.

Đau khổ của con người, thậm chí trên quy mô lớn và gây bất ổn, sẽ không làm cho thế giới đi đến hành động. Trong một cuộc trò chuyện gần đây về Syria với một vài chuyên gia chính sách đối ngoại nổi tiếng, một người tham gia cho rằng biên giới hiện tại Trung Đông, được vẽ trong thời kỳ thuộc địa, không thể là biên giới cuối cùng và phải được vẽ lại. Tôi đã chỉ ra khả năng của một đám cháy Trung Đông tương đương với ba mươi năm chiến tranh ở châu Âu, trong đó ước tính đã giết chết khoảng một nửa đến ba phần tư dân số của một số nước tham gia. Một trong những người đối thoại với tôi đồng ý, nhưng người đó lại nói rằng chúng ta có thể làm gì để ngăn chặn nó, bởi vì "đó là một giai đoạn của lịch sử mà chúng ta đang sống".

Đối với tất cả những tuyên ngôn đạo đức của thế giới đều chỉ đưa ra một nội dung "Không bao giờ trở lại", một câu thần chú của Holocaust(*), giết người hàng loạt gần như không bao giờ thúc đẩy sự can thiệp của nước ngoài. Đáng kinh ngạc khi nghĩ rằng nó sẽ giống như câu chuyện cả thế giới được huy động ngay lập tức để đẩy Iraq ra khỏi Kuwait vào năm 1991, ngược lại trong hơn hai năm qua thế giới lại rúng động khi hàng chục ngàn người Syria đã thiệt mạng, và đất nước của họ, một cái nôi của nền văn minh, phải gánh chịu sự tàn phá.

Can thiệp "Nhân đạo" - hành động được thúc đẩy bởi mối quan tâm của chúng ta về số phận của những con người cùng chí hướng - thường được mô tả như thể hiện “mối quan tâm vì đạo đức”. Nhưng có bao nhiêu cuộc chiến tranh nó đã cho chúng ta hiểu rằng giết người luôn luôn đem đến sự giết chóc nhiều hơn? Những người chứng kiến việc giết trẻ em và cha mẹ của họ, hiếp vợ, con gái, chị em của họ, và sự tàn phá bừa bãi nhà cửa và sinh kế của họ thì không quên hận thù. Họ mang trong tim mình sự trả thù từ thế hệ này sang thế hệ khác, cho đến khi một biện pháp của công lý được thực thi, sự nuôi dưỡng hận thù của họ bị đóng băng trong các cuộc xung đột làm ngăn chặn tăng trưởng kinh tế, cản trở sự hình thành vốn cho xã hội, và làm tê liệt các tổ chức chính trị.

Khi không có mặt trong một cuộc chiến tranh có một lý do để ngừng chiến, nhưng một hội nghị hòa bình không thể thành công. Ở Syria, những lập luận đạo đức, chiến lược, chính trị và tất cả các bên phải ủng hộ quyết định để ngăn chặn hành động giết người, ít nhất là ngay bây giờ, để tạo ra một không gian hòa bình. Nhưng nếu không thì việc bánh xe của bạo lực giết người sẽ còn tiếp tục quay, dù với bất kỳ dưới sự chỉ đạo nào.

@Project Syndicate May, 2013

Ghi chú:

(*) Quốc gia Alawite: là một thuộc địa cũ của Pháp được trả lại độc lập từ năm 1920, cũng là quê hương của cha con al Assad, nằm ở bờ Tây của Syria tiếp giáp với Địa Trung Hải có bến cảng Tartus mà al Assad đã ký hợp đồng cho thuê cho Nga mới vừa rồi để Nga ủng hộ chính quyền al Assad vẫn còn tồn tại cho đến hôm nay. (Xem bản đồ ở dưới)

(**) Holocaust: là từ Hy Lạp, nó được ghép từ tiếp đầu ngữ Holo có nguồn gốc từ holos có nghĩa là toàn bộ. Tiếp vị ngữ caust có nguồn gốc từ kaustos có nghĩa là đám cháy hoặc thảm họa. Đây là một từ diễn tả một thảm họa diệt chủng giết người hàng loạt người Do Thái của Hitler.

Asia Clinic, 8h31' ngày thứ Ba, 18/6/2013

CHUYỆN NGƯỢC ĐỜI TRONG GIÁO DỤC

Bài đọc liên quan:

+ Tư duy giáo dục chưa có gì sáng tạo
+ Triết học về tha hóa và tham nhũng

+ Bệnh ký sinh trùng và tha hóa

+ Gốc rễ của suy đồi văn hóa và giáo dục

+ Chuột lang giáo dục
+ Tư duy giáo dục phổ thông

+ Nhân sự và nhân lực

Về mặt triết học, như tôi đã viết, tư hữu và quyền lực là bản chất của muôn loài, từ thực vật đến động vật, trong đó có con người. Cái cây, ngọn cỏ muốn sinh tồn rễ và táng cây cũng phải chiếm lĩnh một không gian bên dưới và bên trên mặt đất để kiếm ăn mà sống, huống hồ con người. Một thực thể sống nửa thánh thiện, người, và nửa ác quỷ, con. Ngôn ngữ tiếng Việt trong sáng cho ta thấy rõ điều này.

Chính vì thế mà, không ở đâu trên thế giới này chấm dứt được tình trạng tha hóa và tham nhũng, chỉ có ít hoặc nhiều do thể chế chính trị góp sức nó tăng hoặc giảm mà thôi.

Nên chuyện tha hóa có nguồn gốc từ bản chất của con người. Ở người dân không có quyền lực, tha hóa sẽ làm cho họ phá vỡ lớp vỏ đạo đức mà bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội đã dày công hun đúc tạo nên nhân cách của họ. Khi tha hóa đủ sức bào mòn lớp vỏ đạo đức nhân cách này, một người bình thường sẽ không còn là người nữa, mà là con.

Khi là con, một người bình thường sống theo bản năng động vật. Bốn bản năng sinh tồn của động vật có cả nghĩa đen và nghĩa bóng của nó - ăn, ngủ, quan hệ tình dục và giải quyết những gì gọi là chất thải có độc hại với cơ thể, còn tồn đọng sau khi đã ăn vào, tiêu hóa và chuyển hóa.

Bình thường, việc ăn uống của con người là thuốc để dinh dưỡng và nuôi sống một cơ thể cường tráng chứa đựng một tinh thần minh mẫn. Khi tha hóa, một con người bình thường ăn bất cứ cái gì có thể ăn được, kể cả thịt đồng loại - mồ hôi, nước mắt và kể cả máu của người khác. 

Lúc tha hóa, ăn uống được xem là thuốc độc và cũng là chất thải cho bản thân và cho gia đình họ. 

Hai hoạt động bản năng còn lại cũng vậy, tồi tệ hơn cả việc ăn uống và thải ra. Họ không chỉ ngủ và quan hệ tình dục với người trăm năm mà ngủ lang chạ với bất kỳ ai, kể cả hãm hiếp con ruột của mình.

Nhưng khi là một con người có chức quyền trong xã hội, tha hóa được mô tả thăng hoa lên một cấp cao hơn - gọi là tham nhũng. Không có quyền lực thì không được gọi là tham nhũng, mà chỉ gọi là tha hóa đạo dức và nhân cách sống.

Về mặt xã hội học, chỉ có những tầng lớp tinh hoa - elite - thì mới được dùng từ tham nhũng. Hay nói cách khác, tham nhũng chỉ có ở những con người ưu tú. Họ có quyền lực, có mưu sâu, kế hiểm để nắm vận mệnh quốc gia dân tộc. Nhưng khi lớp vỏ đạo đức nhân cách của họ mỏng, không đủ sức chịu đựng với những cám dỗ của quyền lực ở đời, để bản năng động vật trổi dậy phá vở, và họ trở thành kẻ tham nhũng.

Lúc tham nhũng, mọi hành động không chỉ vượt qua vỏ dày đạo đức và nhân cách, mà còn lách qua kẻ hở hoặc ngồi trên luật pháp để thực hiện bốn bản năng động vật, nhờ vào tầng lớp ưu tú sở hữu được quyền lực, mà không ai chạm tới được. 

Ăn và thải của tham nhũng được nâng lên một bậc cao ngang tầm với tầng lớp ưu tú. Chất độc lúc họ ăn và thải ra không chỉ độc với bản thân và gia đình họ như một người bình thường, mà còn độc cho cả môi trường giáo dục và xã hội.

Hai hoạt động bản năng còn lại của tham nhũng còn ghê gớm hơn nhiều. Lang chạ với kẻ thù của những con người ưu tú được xem là họa mất nước. Nên tham nhũng mới được xem là giặc nội xâm.

Do vậy mà, vấn đề phòng và chống tham nhũng là vấn đề không chỉ tạo ra một con người có lớp vỏ đạo đức nhân cách cao, mà còn đòi hỏi một nền chính trị tốt có cấu trúc vững vàng. Một nền chính trị tốt có cấu trúc vững vàng là một nền chính trị có chế độ tản quyền cao, chứ không phải một nền chính trị có chế độ tập quyền cao như ở Việt Nam hiện nay. 

Vì mọi quyền hành hiện nay trong chế độ ở Việt Nam đều tập trung vào trong tay của tầng lớp ưu tú của đảng cầm quyền. Nên tham nhũng ngày càng nặng nề, nhưng với cái cách phê và tự phê, cùng nhau bỏ phiếu tín nhiệm trong đảng như vừa qua, thì xem như một hành động bất lực với tham nhũng. Ai đâu dại gì phải tự chặt đi cánh tay của mình? Đó là lý do tại sao việc phòng chống tham nhũng thất bại.

Song, tất cả những điều trên là đối với người trưởng thành, do điều kiện khách quan của nhà trường, gia đình và xã hội tác động vào để điều kiện chủ thể bị tha hóa hoặc tham nhũng tùy theo tầng lớp thấp cao trong xã hội.

Đối với trẻ con thì khác, nhân tri sơ tính bổn thiện, đó là nguyên lý và là xuất phát điểm của tâm lý con người. Nếu trẻ sống trong một môi trường gia đình tốt. Nhà trường không dạy cho học sinh tha hóa. Xã hội không có những tấm gương tha hóa và tham nhũng, thì chắc chắn trẻ sẽ không hoặc ít tha hóa.

Vì trẻ con và ngay cả người bình thường không phải là người có chức quyền, cũng không là thành phần ưu tú của xã hội, nên trẻ con và người bình thường không thể tham nhũng, mà chỉ có thể tha hóa. Khi người lớn tha hóa, để trẻ con bắt chước.

Nhưng trẻ con có thể là thành phần ưu tú của tương lai nắm vận nước, nên trẻ con cần những tấm gương tốt hiện thực ngay trong đời sống của chúng. Cha mẹ, anh chị, ông bà chiếm 80% thời gian sống gần gủi và lớn lên của một đứa trẻ. Nhà trường, xã hội và bạn bè chiếm 20% sống và gần gủi với trẻ trước khi vào đời. Nhưng tỷ lệ này đảo ngược lại khi trưởng thành.

Một đứa trẻ có đạo đức và nhân cách tốt khi vào đời làm việc trong một môi trường toàn tha hóa và tham nhũng, nó sẽ bị xem là một kẻ tâm thần, nếu nó không biết thoát ra khỏi môi trường ấy để tạo dựng một môi trường riêng thực sự trong sạch, ắt nó phải phá vỡ đạo đức và nhân cách của mình để hòa tan với tha hóa và tham nhũng.

Trẻ con không cần dạy phòng và chống tham nhũng như cái đề án 137 thí điểm giáo dục, mới vừa được ký quyết định để đưa vào chương trình học phổ thông trung học, và lồng ghép vào chương trình các cấp học từ năm học 2013 - 2014. 

Trẻ con chỉ cần dạy khái niệm, định nghĩa thế nào là thoa hóa, thế nào là tham nhũng. Không cần dạy cả một chương trình đồ sộ vì người lớn có chức quyền làm bậy. Sau khi có khái niệm đúng, tự cuộc sống sinh động quanh trẻ sẽ giúp trẻ hiểu và thực hành đúng những gì nó học. Tự cuộc sống quanh trẻ sau khi bước vào đời, đời sẽ minh chứng cho trẻ cái nào nên giữ, cái nào nên từ bỏ. Đó là quy luật bàn tay vô hình trong cuộc sống.

Cái cần để tha hóa và tham nhũng giảm thiểu là chế độ chính trị minh bạch và tản quyền cao, để kiểm soát tốt mọi hành vi của quan lại triều đình sai trái. Không thể đánh tráo khái niệm từ chuyện tham nhũng của người lớn có chức có quyền, thành trò đem trẻ ra làm cái sọt rác, để thí nghiệm hết thế hệ này đến thế hệ khác như 70 năm qua.

Người cần dạy phòng chống tham nhũng là thành phần ưu tú trong xã hội đang nắm lấy vận mệnh quốc gia và dân tộc. Vì tham nhũng chỉ có ở tầng lớp này. Như vậy, cái đề án 137 có phải là sự ngược đời của nền giáo dục Việt Nam hiện nay không?

Tôi đã từng viết, đất nước mình hòa bình và thống nhất rồi, dân không ai muốn giành quyền lãnh đạo, mà dân chỉ muốn có cơm ăn áo mặc, đêm ngủ không gặp ác mộng vì cơm áo gạo tiền. Nên ngành giáo dục Việt Nam hiện nay không cần sáng kiến hay tối kiến làm gì nữa để tốn tiền của dân, chỉ cần đem nền giáo dục khai phóng của Việt Nam Cộng Hòa áp dụng thì nước Việt sẽ hùng cường, văn hóa Việt sẽ phục hồi. Nều không, tình trạng không chỉ văn hóa giáo dục mãi suy đồi, mà còn mãi tình trạng tiến thoái lưỡng nan trong kinh tế chính trị như ông phó thủ tướng bảo rằng, khó khăn khi tái cơ cấu vì không có nhân lực.

Asia Clinic, 10h28' Chúa nhựt, 16/6/2013

NẮM BẮT SỰ KIỆN CHÍNH XÁC CHO CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO

Bài dịch của cùng tác giả trên blog:

+ Nhà lãnh đạo chuyển đổi sai lầm những gì?

+ Nhiệm kỳ đầu của học thuyết Obama

+ Liệu Trung Quốc có vượt Mỹ?

+ Quyền lực Mỹ hậu thời kỳ Bin Laden

+ Trọng tâm Thái Bình Dương của Obama

+ Thế giới vào năm 2030

+ Khi phụ nữ lãnh đạo

+ Tầm nhìn dài hạn của bà Angela Merkel

+ Bước ngoặc của chủ nghĩa dân tộc Nhật Bản

+ Ác mộng kế tiếp của châu Âu

+ Độc lập năng lượng trong một thế giới phụ thuộc

Bài viết của Joseph Nye, ông là một cựu trợ lý bộ trưởng quốc phòng thời tổng thống Bill Clinton, là một giáo sư tại Đại học Harvard và là tác giả của cuốn Tương lai của quyền lực (The Future of Power).

Bài viết gốc: The Right Stuff in Foreign Policy

CAMBRIDGE - Một số nhà phê bình phàn nàn rằng Tổng thống Mỹ Barack Obama có chiến dịch vận động tranh cử hùng biện truyền cảm hứng và tham vọng "uốn cong vòng cung của lịch sử", nhưng sau đó hóa ra là một nhà lãnh đạo theo kiểu giao dịch(*) và thực dụng sau khi bước vào nhà Trắng. Tuy nhiên, trong lĩnh vực này, ông Obama hầu như không độc đáo.

Nhiều nhà lãnh đạo thay đổi mục tiêu và phong cách của họ trong tiến trình sự nghiệp của họ. Một trong những nhà lãnh đạo chuyển đổi lớn trong lịch sử, là ông Otto von Bismarck, đã trở thành một nhà lãnh đạo vĩ đại kiểu thăng hóa(incremental leader**) và đưa mọi việc điều hành nước Đức đi theo định hướng của nước Phổ sau khi đạt được sự thống nhất của Đức. Tương tự như vậy, mục tiêu chính sách đối ngoại Franklin Delano Roosevelt và phong cách khá nhún nhường và thăng hóa trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, nhưng đã trở thành lãnh đạo chuyển đổi(***) vào năm 1938 khi ông quyết định rằng Adolf Hitler đại diện cho một mối đe dọa hiện hữu.

Lãnh đạo kiểu giao dịch có hiệu quả hơn trong môi trường ổn định và có thể dự đoán được, trong khi đó, một phong cách lãnh đạo truyền cảm hứng có nhiều khả năng xuất hiện trong khoảng thời gian của sự thay đổi xã hội và chính trị nhanh chóng và không liên tục. Các mục tiêu chuyển đổi và phong cách truyền cảm hứng của một nhà lãnh đạo như Mahatma Gandhi ở Ấn Độ hay Nelson Mandela ở Nam Phi có thể ảnh hưởng đến kết quả đáng kể trong bối cảnh chính trị dễ thay đổi, đặc biệt là ở các nước đang phát triển với cấu trúc thể chế yếu ớt.

Ngược lại, hình thành chính sách đối ngoại ở Mỹ bị tản quyền cao bởi các tổ chức như Quốc hội, Toà án, và hiến pháp. Vì vậy, chúng ta ít có cơ hội để mong chờ có được một lãnh đạo chuyển đổi.

Nhưng ngay cả Hiến pháp Hoa Kỳ cũng mơ hồ về quyền hạn của Quốc hội và tổng thống trong chính sách đối ngoại. Tốt nhất, nó tạo ra cái mà một chuyên gia về hiến pháp gọi là "một lời mời tranh đấu." Hơn nữa, một lãnh đạo muốn chuyển đổi còn phải phụ thuộc nhiều vào điều kiện khách quan. Woodrow Wilson, Franklin Roosevelt và Harry Truman phát triển các mục tiêu chuyển đổi chỉ để đáp ứng với sự kiện khách quan của chiến tranh thế giới II sau khi họ bước vào ghế nóng.

Những điều kiện của cuộc khủng hoảng kinh tế có thể giải phóng một nhà lãnh đạo tài năng từ những ràng buộc của các nhóm lợi ích và quán tính quan liêu mà thường làm hạn chế hành động trong hệ thống nhà nước Mỹ. Bill Clinton đã bị cuốn vào tình trạng tự mãn vào trong những năm 1990s, được cho là do ghen tị với những điều kiện khủng hoảng kinh tế đã giúp cho Franklin Roosevelt trở thành một lãnh đạo chuyển đổi trong những năm 1930s.

Tình huống khách quan có tác động vào lãnh đạo phải chuyển đổi như vậy, hành động của lãnh đạo trở nên linh hoạt hơn. Một nhà lãnh đạo với mục tiêu chuyển đổi phải đối mặt với lợi thế tốt hơn, và một phong cách truyền cảm hứng có nhiều khả năng đáp ứng và làm cho vai trò của họ phù hợp hơn với dân chúng và thế giới. Ví dụ, George W. Bush(Bush con) sử dụng các điều kiện khủng hoảng sau sự kiện ngày 11 Tháng 9 năm 2001, ông đã ban ra những lệnh khẳng định của quyền hành pháp, cũng như xâm lược Iraq.

Trong khi thời kỳ hỗn loạn có thể tạo tiền đề cho các nhà lãnh đạo chuyển đổi hướng lãnh đạo của mình, thì nó lại không làm cho các nhà lãnh đạo táo bạo và mạo hiểm(risk-loving leaders) phải luôn luôn phù hợp nhất để giải quyết các cuộc khủng hoảng ở giai đoạn hỗn loạn. Tổng thống George HW Bush(Bush cha), không giống như con trai của mình, ông đã là một nhà lãnh đạo kiểu giao dịch, nhưng thực hiện một chính sách đối ngoại lại rất thành công trong tình hình hỗn loạn của giai đoạn cuối chiến tranh lạnh nhờ vào sự chuyển hướng lãnh đạo của ông.

Cho dù họ là lãnh đạo chuyển đổi hoặc thăng hóa trong các mục tiêu của họ, các nhà lãnh đạo cần những kỹ năng mềm và cứng nhất định để có hiệu quả. Trong số các kỹ năng quyền lực mềm thì trí tuệ cảm xúc (tự kiểm soát và khả năng sử dụng những tín hiệu tình cảm để thu hút những người khác); tầm nhìn (một hình ảnh hấp dẫn của tương lai để cân bằng những ý tưởng, mục tiêu và năng lực) và truyền thông (khả năng sử dụng từ và biểu tượng để thuyết phục cả nội bộ và đối tượng bên ngoài rộng lớn hơn). Đối với việc sử dụng những nguồn quyền lực cứng, thì hai kỹ năng đặc biệt quan trọng là: năng lực tổ chức và trình độ xảo quyệt trong việc bắt nạt, mua chuộc, và thương lượng để hình thành liên minh chiến thắng.

Trên tất cả, những lãnh đạo làm việc có hiệu quả đòi hỏi phải hiểu hoàn cảnh và khả năng chẩn đoán trực quan giúp người lãnh đạo hiểu được sự thay đổi, thiết lập mục tiêu, và sắp xếp các chiến lược và chiến thuật cho phù hợp. Như Lý Quang Diệu, người khai sinh ra Singapore hiện đại, từng nói với tôi, một nhà lãnh đạo phải là một người đọc được tình huống một cách nhanh chóng, biết thông qua thực tế để kiểm tra, phải biết chuẩn bị để thay đổi tư duy của mình một khi điều kiện thay đổi, và phải biết hành động bình tĩnh trong khủng hoảng.

Trí tuệ theo bối cảnh(trí thông minh theo bối cảnh: Contextual intelligence) hàm ý cả hai khả năng để phân biệt xu hướng khi đối mặt với sự phức tạp và khả năng thích ứng trong lúc phải cố gắng để định hình các sự kiện. Bismarck một lần đề cập đến kỹ năng này như là khả năng trực giác được sự di chuyển của Thiên Chúa đi qua lịch sử, và chộp được gấu áo Ngài khi Ngài lướt qua. Những nhà lãnh đạo với trí tuệ theo bối cảnh, phải nhiều sáng tạo, phải nhanh nhạy như lướt sóng, có khả năng đánh giá và điều chỉnh với những cơn sóng mới và cưỡi lên chúng một cách thành công.

Các nhà lãnh đạo của loại hình này(trí tuệ theo bối cảnh) không chỉ biết làm cho phong cách của họ thích nghi với tình hình và nhu cầu của những người đang theo dõi họ; mà họ còn tạo ra được dòng chảy thông tin để "giáo dục linh cảm của họ" với cộng đồng. Điều này liên quan đến độ lớn mạnh của các nhóm chính trị và hiểu được vị trí và thế mạnh của các bên liên quan để quyết định khi nào và làm thế nào để sử dụng những kỹ năng giao dịch và truyền cảm hứng. Nó lại là một phần của sự tự thích hợp của may mắn.

Kỹ năng này(trí tuệ theo bối cảnh) là rất quan trọng trong những tình huống xã hội chưa định hình, thường là khó khăn để mà yêu cầu những vấn đề đúng hơn là để có được giải pháp đúng. Các nhà lãnh đạo với trí thông minh theo bối cảnh tốt là lãnh đạo cung cấp ý nghĩa hoặc một lộ trình bằng cách xác định vấn đề mà một nhóm phải đối mặt. Họ hiểu được sự căng thẳng giữa các giá trị khác nhau liên quan đến một vấn đề, và làm thế nào để cân bằng giữa mong muốn với khả thi. Đặc biệt, thông minh theo bối cảnh đòi hỏi một sự hiểu biết các nền văn hóa của các nhóm; hiểu biết sự phân bố của các nguồn quyền lực; hiểu biết nhu cầu và yêu cầu; hiểu biết các luồng thông tin và hành động đúng thời điểm.

Thông minh theo bối cảnh(trí tuệ theo bối cảnh) là đặc biệt quan trọng trong chính sách đối ngoại, bởi vì một nhà lãnh đạo hiệu quả phải hiểu được văn hóa và cấu trúc quyền lực của những xã hội khác, và cách mà các cấu trúc quyền lực ấy tương tác trong một hệ thống quốc tế. Với nhiều năm kinh nghiệm trong công tác đối ngoại, George HW Bush(Bush cha) đã có trí thông minh theo bối cảnh tuyệt vời. Với hầu như không có kinh nghiệm trong vấn đề đối ngoại, "Bush con"(“W”) đã không thực hiện nhiệm vụ của mình. Đó là khoảng cách chứng minh sự khác biệt giữa thành công của người cha và sự thất bại của con trai.

@Project Syndicate 2013

Ghi chú:

(*) Lãnh đạo giao dịch(transactional leader): còn gọi là lãnh đạo hành động, là người lãnh đạo có 3 đặc điểm:

1. Nhận định xem chúng ta cần gì từ tổ chức và tìm cách bảo đảm rằng chúng ta sẽ được hưởng những điều đó nếu làm tốt công việc.

2. Trao đổi phần thưởng và những lời hứa hẹn cho những cố gắng của chúng ta.

3. Đáp ứng các quyền lợi cá nhân khi chúng ta làm xong việc.

(**) Lãnh đạo thăng hóa(incremental leader):  là người lãnh đạo có 3 đặc điểm sau:

1. Nâng cao mức độ nhận thức, trình độ hiểu biết của chúng ta về ý nghĩa và giá trị của mục tiêu cần đạt đến và phương pháp nhằm đạt các mục tiêu này.

2. Giúp cho chúng ta vượt qua những quan tâm về quyền lợi cá nhân để chú trọng vào quyền lợi của tập thể, tổ chức hay chính thể.

3. Thay đổi suy nghĩ của chúng ta về những nhu cầu cần có (theo Maslow) và mở rộng tầm nhận thức về những nhu cầu và mong muốn của chúng ta.

Hai đúc kết trên là đựa theo 2 tác giả Bass và Wright.

(***) Lãnh đạo chuyển đổi(transformational leader): Ý của tác giả đây cũng là một dạng lãnh đạo, nhưng đúng hơn là một trạng huống tư duy của lãnh đạo chuyển từ một chiến lược này sang một chiến lược khác thì đúng hơn. Và theo tác giả thì từ một lãnh đạo loại giao dịch có thể chuyển đổi sang loại lãnh đạo thăng hóa khi bối cảnh khách quan yêu cầu phải chuyển đổi để thành công. Nhưng loại lãnh đạo có tính cách táo bạo và mạo hiểm thì lại khó lòng chuyển đổi thành công trong bối cảnh hỗn loạn. Ví dụ như ông Bush con.

Asia Clinic, 13h10' ngày thứ Sáu, 14/6/2013

CÁI NHÌN BIỆN CHỨNG TỪ VĂN HÓA ẨM THỰC ĐẾN TỆ NẠN XÃ HỘI

Bài đọc liên quan:
+ Tái cơ cấu cái gì?
+ Sai lầm chính trị hay kinh tế?
+ Chính trị Việt cần thay đổi cái gì?
+ Biện chứng kinh tế chính trị Việt
+ Gốc rễ của văn hóa giáo dục suy đồi

Ăn thịt chó là một nét văn hóa ẩm thực của dân Việt vùng xứ Bắc. Không ai cấm ăn thịt chó, chỉ có những người nuôi chó, hiểu chó, mới thấy việc ăn thịt chó là không nên. Vì trong tất cả các vật nuôi, chó là con tình nghĩa với con người nhất trên đời.

Nhưng mấy hôm nay, câu chuyện 2 thanh niên trộm chó bị hàng trăm người dân dí đánh đến gần chết. Sau đó, chính quyền vào can gián, nhưng hàng ngàn người dân không cho cơ quan công quyền đem 2 thanh niên đi cấp cứu. Kết quả là, một trong hai thanh niên đã tử vong. Chuyện này không phải là lần đầu, mà nó tái diễn nhiều lần ở nước ta trong vài năm trở lại đây.

Một thanh niên bị đánh chết vào ngày 10/6/2013 vì trộm chó ở xã Tân Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An). Nguồn ảnh từ facebooker.

Một thanh niên khác bị đánh đổ máu vào ngày 10/6/2013 vì trộm chó ở xã Tân Thành, huyện Yên Thành (Nghệ An). Nguồn ảnh VnExpress.

Cũng là văn hóa ẩm thực ăn thịt chó, nhưng tại sao Hàn Quốc chưa thấy nói đến chuyện người ta giết nhau vì trộm chó? Một vấn đề cần nhìn ở một mối quan hệ biện chứng của nhiều lĩnh vực để giải quyết. Vì đây không chỉ là vấn đề ăn thịt chó gây ra, mà là vấn nạn cả chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục và cả an ninh nội địa. Và nó đại diện cho cả những vấn nạn tha hóa của con người Việt của thời đại hôm nay.

Ở một góc nhìn khác, tình hình kẻ trộm chó đánh chết người phát hiện chó bị trộm ở ngay tại thủ đô cũng không phải là hiếm. Đó là hai mặt của một vấn đề.

Nếu không có chuyện kẻ trộm chó xem con chó hơn tính mạng của một con người, thì không có chuyện dân đánh chết những kẻ trộm chó, và ngược lại. Câu chuyện không dừng ở trộm cắp bình thường mà, đã đi đến mức độ nguy nan cho cả một hệ thống từ văn hóa giáo dục đến kinh tế chính trị và nội an xã hội Việt đượng đại. Trách nhiệm này thuộc về của rất nhiều ban ngành trong xã hội.

Trách nhiệm đầu tiên là giáo dục đã đẻ ra những con người không còn nhân tính. Cướp tiệm vàng như Lê Văn Luyện là một cái tham lớn dẫn đến giết người cướp của là đã quá sai, nhưng cướp một lượng lớn tài sản dẫn đến giết người, thì còn có thể lý giải được do lòng tham và thiếu giáo dục. Nhưng vì một con chó mà kẻ trộm chó giết một con người để được con chó bán được vài trăm ngàn thì là một hành vi rất khó giải thích, nếu không nói là thú tính.

Trách nhiệm từ nền kinh tế đang sụp đổ do nguyên nhân từ chính trị lạc hậu là một nguyên nhân dẫn đến trộm cướp tràn lan, thì không ai chối cải được. Vì bần cùng sinh đạo tặc, dù nội an có tốt, giáo dục có tốt, mà bụng đói không còn đường kiếm sống, thì trộm cướp ắt phải có.

Trách nhiệm quan trọng hàng đầu là cơ quan an ninh nội địa - công an, cảnh sát và dân phòng - không hoàn thành trách nhiệm bảo an cho nhân dân. Đây mới là trách nhiệm sai lớn nhất của xã hội hiện tại, nhưng chẳng ai truy cứu và dám lên tiếng, vì hình như những năm gần đây, công an đã được hành động không vì nội an quốc gia, mà vì cái gì đó chưa rõ nguyên nhân.

Dưới góc nhìn xã hội học ớ phạm trù nhân quả, việc có trộm vì có kẻ tiêu thụ hàng gian. Trộm chó lộng hành vì có quán thịt chó chịu mua chó bị bắt trộm.

Cũng dưới góc nhìn nhân quả, thì tại sao có gian, mà thiếu cái chân, thiện và mỹ trong thời này? Đây là một câu hỏi tổng hợp các mối quan hệ biện chứng về văn hóa, giáo dục, kinh tế và cả an ninh nội an của xã hội. Một bài toán không dễ giải quyết trong chỉ ngày một, ngày hai, mà phải tính bằng cả thập kỷ đến thế kỷ.

Có một vấn đề đáng phải quan tâm là cũng ở trên đất nước Việt, nhưng có những phố thị có cuộc sống rất an lành, hầu như rất ít chuyện trộm cướp xảy ra. Tết âm lịch năm 2010, vợ chồng tôi về thăm quê. Quy Nhơn, thành phố biển ngày nào vẫn còn cái trinh nguyên chân chất. Cuộc sống vẫn bình thản chảy như một dòng sông hiền hòa không sóng  gió. Con người vẫn thật thà như đất, không hối hả trên từng gương mặt từ già đến trẻ.

Trong đêm giao thừa, có vợ chồng người bạn mời đi uống cà phê và chờ xem pháo bông. Tôi thật ngỡ ngàng khi vào quán cà phê vào lúc ban đêm, nhưng xe thì để ở ngoài chả ai trông. Theo thói quen ở Sài Gòn, tôi không dám vào quán, mà yêu cầu chủ quán cho bàn ghế ra ngoài vỉa hè để vừa uống cà phê, vừa trông xe.

Vợ chồng người bạn hiểu ý bảo, anh chị đừng lo, ở đây chả bị mất cắp xe. Thành phố càn quét sạch những nơi tiêu thụ đồ gian, nên chả có trộm cắp. Vì có trộm đồ, thì cũng chả có ai dám tiêu thụ của gian. Nên hầu như nạn trộm cắp hầu như không đất sống.

Có lẽ, nên xây dựng văn hóa sống xã hội Việt phải bắt đầu từ nguyên nhân nội an bằng cách tìm và phạt thật nặng kể cả đi tù những nơi tiêu thụ đồ gian, và trộm cắp. Vấn đề khôi phục nền kinh tế bằng cánh cửa chính trị động theo kịp tình hình phát triển kinh tế là then chốt, để các tệ nạn xã hội giảm dần. Sau cùng, giáo dục là chuyện thế kỷ của bốn thành tố bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội.

Asia Clinic, 11h45' ngày thứ Năm, 13/6/2013

CHUYỆN KHU PHỐ

Khu phố tôi là khu phố văn minh hiện đại mọi nhẽ. Nhiều ông chức to, nhiều bà chức bự. Nó được đại diện cho toàn dân để làm mẫu mọi cái trên đời, và được xem như là mọi kết luận cuối cùng áp dụng cho mọi thành thị, nông thôn phường, làng, xã khóm cho cả nước. Nên khu phố tôi họp là có nhiều chuyện hay. Hôm nay tôi kể bà con chuyện mới mà cũ muôn đời ở khu phố tôi. Hễ đi họp là có tiền bao thư mang về bỏ ống. Đại diện toàn dân mà lỵ.

Tối qua khu phố tôi họp đột xuất. Lần nào cũng vậy, hễ có họp đột xuất là do ý kiến của cụ bô lão 83 tuổi đề xướng, khi có chuyện rất lung. 

Mở đầu cuộc họp, cụ đọc lý do cuộc họp là lấy phấu "niềm tin". Cả khu phố ngơ ngác, lao nhao, niềm tin gì, niềm tin chi, khu phố mình có gì mà không tin tưởng nhau mà phải lấy phiếu niềm tin? Nhưng có anh dân phòng lên tiếng, ông kệ, họp thì ông cứ họp, miễn có phong bao lì xì là ông họp.

Cụ bảo, ông A thủ két khu phố nghi ngờ thụt két. Bà B nắm tủ thuốc cấp cứu bị nghi ngờ cấu kết với con buôn. Ông C nắm vấn đề giáo dục thanh thiếu niên khu phố bị nghi ngờ kinh doanh văn hóa phẩm đồi trụy làm hỏng văn hóa cho thế hệ sau. Ông D nắm vấn đề an ninh khu phố bị nghi ngờ thông đồng với trộm cướp. Bà E lo vấn đề... v.v... và cuối cùng là chính ông lo vấn đề suy nghĩ của dân, cực chẳng đã buộc phải đưa ra cái tối kiến này để tạo "niềm tin chiến lược" cho khu phố, để yên dân.

Mọi người thấy rất có lý, nhưng vẫn lao xao còn một vài người lên tiếng yếu ớt, bày vẽ, làm trò lừa đảo, hài thiệt, ... nhưng vẫn riu ríu tuân theo, vì cụ là người thông mọi nhẽ. Cụ đưa ra 3 loại phiếu để bỏ cho các người có trách nhiệm với 3 mức độ: tin nhiều, tin vừa vừa và tin ít.

Mọi người lại lao nhao: ơ sao lại chỉ có tin mà không có không tin tưởng vậy cụ? Cụ cười bảo rằng, đã bảo yên dân mà lỵ. Tất cả những người được trao nhiệm vụ đều là đáng tin cậy, vì toàn bộ dân khu phố gửi niềm tin. Giờ chỉ làm cho đúng thủ tục để mục tiêu làm yên lòng dân sau những nghị ngờ, bà con đã thông chưa? Nếu chưa thông thì mai gửi ý kiến cho anh an ninh khu phố. Bây giờ ta bắt đầu. Lại anh trật tự lên tiếng, cứ cho qua, miễn sao có phong bì ông đem về cho vợ, bà con láo nháo làm gì? Nghe đến tiền ai cũng hết ồn ào, và muốn làm cho xong việc rồi về ngủ nghỉ.

Mất hai giờ đồng hồ dùng để ăn tối, hoặc tắm táp sau một ngày làm việc cực nhọc, hoặc để nằm nhà tịnh dưỡng lấy lại sức khỏe cho ngày làm việc hôm sau, nhưng phải làm chuyện "niềm tin chiến lược" cho xong bổn phận sự và trách nhiệm vụ, vì ra về không lo chuyện cơm áo gạo tiền của ngày mai. đã có bì thư bỏ túi.

Kết quả cuối cùng kết quả là, những người có trách nhiệm với khu phố đều có tỷ lệ được dân khu phố tin yêu 100%, dù tin ít, tin vừa vừa hay tin nhiều thì cũng là tin. Nhưng họp khu phố tôi lúc nào cũng có phong bao có tiền thì dân khu phố mới chịu đi họp.

Cuối buổi họp, tôi cũng có phong bao tiền, tôi hỏi ông A thủ két, khu phố mình mà lại hay, hễ cứ họp là có phong bao, vậy tiền từ đâu ra vậy ông anh? Ông A bảo, tiền từ túi của anh cả đấy. Này nhé, tiền an ninh trật tự, tiền bão lụt thiên tai, tiền an ninh quốc phòng, tiền cho người nghèo, tiền thuế trên xăng, tiền dôi ra trên điện, tiền giao thông, tiền bảo hiểm, tiền thuế doanh nghiệp, tiền ... Ông xổ ra một tràng, tôi ngắt lời, tôi hiểu, tôi hiểu, tôi xin phép ông tôi về đưa cho bà nhà cái phong bì để phòng thân khi cần.

Cảm ơn ông cụ đã nghĩ ra xáng kiến để tôi có tiền. Xem ra làm khu phố điển hình tiên tiến sướng thật. Và ông cụ là người lắm mưu mô phản động thật.

Asia Clinic, 13h42' ngày thứ Ba, 11/6/2013

SÒNG BÀI THẾ GIỚI

Bài đọc liên quan:

+ Ao làng biển Đông

+ Bày binh bố trận

+ Thế cờ đã rõ

+ Quân cờ đã chia - vấn đề còn lại là ta

+ Tương lai Trung Hoa về đâu?

Hôm nay kết thúc Hội nghị thượng đỉnh Sunnylands 2013, với tuyên bố quan trọng nhất là sự đồng thuận giữa 2 nước Hoa Kỳ và Trung Hoa là, Mỹ Trung đồng ý phi hạt nhân hóa Bắc Triều Tiên. Những vấn đề khác như an ninh năng lượng, an ninh mạng internet, biến đổi khí hậu, thách thức nhân khẩu học, ổn định kinh tế và tiến bộ khoa học kỹ thuật chỉ là những vấn đề rất nhỏ làm rối việc chính về bán đảo Triều Tiên.

Có người cho rằng, Triều Tiên tuy nhỏ, nhưng họ chủ động muốn gì được nấy bằng trò Chí phèo với vũ khí hạt nhân. Họ đã nhầm, vận mệnh các nước nhỏ do các nước lớn quyết định. Nó cũng giống như, vận mệnh của dân tộc do lãnh đạo nước đó là những minh quân hay hôn quân. Người dân hay các nước nhỏ chỉ là đám đông vô thức, họ bị các chính khách định hướng và lôi kéo vào chỗ chết theo nhiều cách khác nhau, chết đói, chết bom đạn, hay chết chẳng ra chết, mà sống cũng chẳng ra sống trong nghèo đói và khổ đau.

Câu chuyện Triều Tiên mở đầu cho một cái gọi là "Kịch bản Nixon Mao thế hệ thứ hai" làm tôi nhớ lại bản gốc này năm 1972. Nó cũng bắt đầu sự gặp nhau giữa Mỹ và Trung Hoa để đưa ra quyết định Hoa Kỳ bán lại sự cai trị Đông Dương cho Trung Hoa, để được cả một thị trường nội địa Trung Hoa một tỷ dân, và cô lập Liên Xô đến bước đường cùng, để tự tan rả vào năm 1989.

Nếu ngày xưa, bản gốc của "Thông cáo Thượng Hải" 1972 cũng lắm vấn đề, nhưng cơ bản chỉ là vấn đề Hiệp định Paris, để Mỹ rút quân khỏi Việt Nam, và sau đó là chuổi domino cho thế giới cộng sản sụp đổ ngay cái nôi của nó sinh ra. Hôm nay, Bắc Hàn chỉ có một vũ khí để làm Chí phèo rạch mặt kiếm ăn, thì vĩ tuyến 38 phân chia ranh giới Nam Bắc Hàn xem như sẽ xóa chỉ trong một vài thập niên tới, và sau đó, điều gì sẽ xảy ra?

Thế giới như một sòng bài, chủ sòng là Hoa Kỳ như một bài viết của tôi cách đây 2 năm, quân bài đã chia - vấn đề còn lại là ta. Tất cả các quốc gia còn lại là những con bạc khát nước trong cơn điên cuồng thua lỗ. Nhưng không vì thế mà, Hoa Kỳ dễ dàng thao túng mọi vấn đề nhanh chóng, mà họ phải có chiến lược toàn cầu được tính bằng thế kỷ. Thế kỷ XX để giải áp chiến tranh lạnh bằng bản gốc Nixon Mao bắt đầu từ chiến tranh Việt Nam. Thế kỷ XXI, để giải áp căng thẳng Mỹ Trung bằng bán đảo Triều Tiên còn chia cắt.

Hầu hết mọi người Việt chỉ nhìn việc Mỹ đổ quân vào miền Nam Việt Nam ở tầm nhìn ngắn hạn cho rằng, hoặc là Mỹ xâm lược Việt Nam, hoặc là Mỹ vì nhiệm vụ quốc tế của thế giới tư bản là, chặn đứng làn sóng cộng sản tràn ngập xuống toàn Á châu và Úc châu.

Nhưng có một điều khác vô cùng quan trọng ẩn đằng sau hành động Mỹ đổ quân vào miền Nam Việt Nam - 1965 - ít ai thấu hiểu là, chuẩn bị cho một cuộc tràn quân sang chiếm lấy một nửa Trung Hoa, nếu Liên Xô thôn tính Trung Hoa như đã từng thôn tính một nửa phía Đông nước Đức. Khi Hoa Kỳ lấy cả thị trường Trung Hoa thì Hoa Kỳ bỏ cái thị trường chỉ khoảng 50 triệu dân ở Đông Dương. Nhưng trước khi ra đi, Hoa Kỳ để lại cái xương Hoàng Sa và Trường Sa hóc trong họng anh em các nước cộng sản châu Á. 

Bây giờ, Hoa Kỳ trở lại chia bài cho khu vực châu Á Thái Bình Dương, sau khi chia bài ở Trung Đông với Do Thái. Lý do chính buộc Hoa Kỳ trở lại Thái Bình Dương không phải vì Nhật Bản, vì Nam Bắc Hàn, vì Asean, mà là vì một Trung Hoa đang ngày một hùng cường muốn chia sẻ quyền lực tối thượng với Hoa Kỳ.

Cái gì dùng để đổi chát với Trung Hoa, khi Trung Hoa đồng thuận phi hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên sẽ làm cho biển Nhật Bản - còn gọi là biển Hoa Đông - trở nên yên ắng giữa tranh chấp Nhật Trung, nếu không là, biển Đông như một bài viết gần đây của tôi, Ao làng biển Đông?

Thông cáo Thượng Hải nước Việt là vật tế thần để được cả một thị trường 1 tỷ dân của Trung Hoa và làm sụp đổ cái nôi cộng sản thế giới sau 17 năm. Thế thì, "Thông cáo California" chỉ mới bắt đầu bằng vấn đề Nam Bắc Hàn để được gì cho Hoa Kỳ, nếu không là một sự sụp đổ những nền móng cộng sản còn lại trên thế giới? Và để được gì cho Trung Hoa, nếu không là vị trí siêu cường số một toàn cầu?

Thánh thư Trung Hoa là chiến lược của Tôn Tử - chiến thắng trí tuệ của người cầm quân trong chiến tranh là không đánh mà thắng. Điều này cả hai nước Hoa Kỳ và Trung Hoa đều là những kẻ chiến thắng trong "Thông cáo Thượng Hải" 1972. Liệu ai sẽ thắng sau "Thông cáo California" 2013 dù nó chỉ mới bắt đầu.

Bài học xương máu và nhục nhả cho các nước nhỏ quanh Trung Hoa sau "Thông cáo Thượng Hải" còn đó. Dù bất kỳ quốc gia nào, hoặc Hoa Kỳ hoặc Trung Hoa chiến bại, hoặc cả hai cùng thắng, thì có một điều kiên định cho ta thấy rằng, Hoa Kỳ dù xem Trung Hoa là đối trọng, nhưng để đặt lên bàn cân chiến lược của Hoa Kỳ một sự chọn lựa giữa Trung Hoa và các quốc gia quanh khu vực Thái Bình Dương, thì Hoa Kỳ luôn chọn Trung Hoa và bỏ rơi bất kỳ quốc gia nào dù đó là đồng minh của Hoa Kỳ.

Nhưng, Hoa Kỳ có muốn Trung Hoa sụp đổ và tan rả như Liên Xô năm 1989 không? Không bao giờ, vì trạng chết thì trẫm cũng băng hà. Và vì ngày nay Trung Hoa và Hoa Kỳ đã bện chân rếch vào nhau quá nhiều quyền lợi không thể tách rời. Hãy cứ nhìn những gì Hoa Kỳ đã đầu tư vào Trung Hoa sẽ rõ. Và hãy cứ tưởng tượng xem, mỗi ngày chỉ cần 25% dân Trung Hoa bước vào Walmart hay uống mỗi người một lon Cocacola sẽ rõ mọi điều.

Nhưng có một điều chắc chắn rằng, Trung Hoa sẽ dần suy yếu về kinh tế trong chiến lược bao vây của Hoa Kỳ theo kiểu cờ vây. 

Hỏi rằng có tin Hoa Kỳ không? Thưa rằng có, nếu lòng tin ấy phục vụ cho quyền lợi Hoa Kỳ. 

Hỏi rằng có tin Trung Hoa không? Thưa rằng có, nếu lòng tin ấy dùng để chết vì Trung Hoa.

Chia sẻ quyền lợi để cả 2 cùng thắng thì ai cũng muốn. Nhưng chết để kẻ khác hưởng thì trên thế giới cũng không thiếu những quốc gia đã, đang và sẽ chịu chết cho Trung Hoa.

Chỉ có các nước nhỏ quanh Trung Hoa thiếu tầm nhìn để liệu cơm gắp mắm, để không phải lấy dân mình làm bia đỡ đạn cho các nước lớn, để không phải cúi đầu làm tay sai nước lớn như trong quá khứ tủi nhục. Đó là vấn đề mà các tinh hoa phải đủ tầm nhìn cho vận nước của mình.

Asia Clinic, 14h12' Chúa nhựt, 09/6/2013