BA BÀI HỌC VƯỢT QUA KHỦNG HOẢNG CỦA HOA KỲ

Bài đọc liên quan:

+ Những con người làm nên nước Mỹ

+ Loạt bài ký sự Hoa Kỳ

+ Tập và tản quyền với đơn và đa nguyên của Hoa Kỳ

+ Tình hình di cư của người Việt sang Hoa Kỳ và những dấu hỏi

+ Trọng tâm Thái Bình Dương của Obama

Sau 6 năm đảng Dân Chủ năm quyền điều hành quốc gia, Hoa Kỳ đã vượt qua khủng hoảng một cách thần kỳ, khi nền kinh tế Mỹ tăng trưởng nhanh hơn dự kiến, với tốc độ nhanh nhất kể từ năm 2003. Nó đã thúc đẩy mức độ khả quan về tạo ra công ăn việc làm. Nhận lãnh một nền kinh tế có tỷ lệ thất nghiệp khoảng 10% từ tay của đảng Cộng Hòa, nay chỉ còn 5,6%. Nhận lãnh một cuộc đại suy thoái và phá sản hàng loạt tổ chức tài chính lớn như Lehman Brothers vào năm 2008, để hôm nay Tổng Thống Obama có bài phát biểu kiêu hãnh: "Bóng tối khủng hoảng đã qua" hôm 21/01/2015.

Nhìn lại 6 năm nước Mỹ vượt qua đại suy thoái lớn nhất kể từ 1933 đến nay chúng ta có 3 bài học cần đúc kết về Hoa Kỳ suốt trong quá trình hình thành và phát triển của cường quốc này, để chúng ta có hướng đi, mà phải bắt tay vào làm việc với một chương mới - như lời ông Obama nói: "A brighter future is ours to write. Let's begin this new chapter -- together -- and let's start the work right now."

Bài học thứ nhất: một nền chính trị và văn hóa dễ chuyển đổi

Với một nền chính trị đa nguyên tản quyền, trao quyền sở hữu cá nhân đến gần như tuyệt đối dưới sự điều hành của tam quyền phân lập. Nó đã giúp cho thể chế của Hoa Kỳ nhanh thay đổi để đáp ứng với tình hình mới.

Với một nền văn hóa đa dạng của hầu hết các chủng tộc trên thế giới - mà tôi đã viết: Hoa Kỳ là cái sọt rác tinh hoa của toàn cầu. Cho nên nền chính trị đa nguyên tản quyền và tôn trọng sự khác biệt đã giúp cho sự hòa hợp, hòa giải lối sống, phong tục, tập quán khác nhau dưới một nền luật pháp tam quyền phân lập, để thúc đẩy sức mạnh cá nhân của mỗi con người đến tối ưu.

Đảng Cộng Hòa chú trọng đối ngoại, giao quyền cai quản nội địa đến từng tiểu bang. Ngược lại, đảng Dân Chủ chú trọng đối nội, nắm quyền điều hành quốc gia đến từng tiểu bang, đối ngoại là nhằm củng cố kinh tế và sức mạnh của Hoa Kỳ, khi cần.

Nếu 8 năm trước đó, chính quyền của ông Bush con đã chú tâm đến những cuộc chiến chống khủng bố và ở Trung Đông bằng quyền lực cứng; giảm thuế cho giới giàu có để tăng đầu tư đưa đến đóng băng bất động sản và đại suy thoái kinh tế. Ngược lại, 6 năm qua ông Obama đã chú trọng đến giáo dục, y tế, tăng thuế nhà giàu và trung lưu, và chăm lo thúc đẩy kinh tế trong nước Mỹ. Vấn đề đối ngoại chú trọng đến lợi ích kinh tế và quyền lực mềm của Hoa Kỳ, bằng những xoay trục, rút dần quân ở Trung Đông; kêu gọi sự hợp tác với phương Tây và toàn cầu chống khủng bố.

Mỗi chính sách đều có mặt lợi, và mặt hại. Song áp dụng chính sách của mỗi đảng phái nhuần nhuyễn và uyển chuyển đúng thời kỳ lại làm cho nước Mỹ dễ thay đổi, nhằm phù hợp với tình hình mới là "nghệ thuật của sự có thể" mà chỉ Hoa Kỳ mới có. Ngay cả các quốc gia tiên tiến ở phương Tây - cựu lục địa - cũng không thể có được sự đa dạng, phong phú và dễ chuyển đổi như Hoa Kỳ.

Bài học thứ Hai: Tài nguyên vô tận và vô giá của một quốc gia là con người

Với việc tiên phong giao quyền tự trị đại học từ thế kỷ XIX đến nay, và với chính sách chăm lo giáo dục, y tế để tái tạo sức lao động và thúc đẩy hết tiềm năng vô tận của con người, chính quyền Hoa Kỳ luôn cho ra đời những sáng tạo đi trước thời đại.

Với thể chế tư hữu đến mọi người dân, Hoa Kỳ là nơi tạo mọi điều kiện tốt nhất cho công dân Hoa Kỳ phát triển đến tối ưu nhất có thể. Ở Hoa Kỳ, một anh thợ hớt tóc, hay một công nhân phụ hồ cũng có thể sống bằng sự cần cù của mình có đời sống không thua tầng lớp trung lưu làm việc cho chính phủ, hoặc trường đại học.

Sáng kiến tìm ra dầu đá phiến đã được manh nha từ 20 năm trước, hôm nay nó đã biến Hoa Kỳ từ một quốc gia phụ thuộc về năng lượng, do tiêu thụ năng lượng 20% toàn cầu, trở thành quốc gia sản xuất dầu mỏ số 1 thế giới, độc lập với thế giới về năng lượng. Nó đã giúp giá dầu thế giới trong khủng hoảng kinh tế có lúc lên đến 140 đô la 1 thùng, chỉ trong 6 tháng qua giá dầu chỉ còn khoảng 47 đô la 1 thùng. Chưa hết, chế ra một sản phẩm là nguồn năng lượng nhiệt hạch như mặt trời đang là hiện thực, để con người giảm sự lệ thuộc dầu hỏa, khi trữ lượng dầu thế giới đang cạn dần.

Cái văn hóa dễ chuyển đổi làm cho người dân Hoa Kỳ dễ dàng gạt bỏ cái cũ đã lỗi thời, dù đang có thu nhập bền vững, để làm ra cái mới có lợi nhuận cao hơn. Những thế hệ phần mềm Microsoft thi nhau ra đời; những Iphone và Ipad các thế hệ nối tiếp nhau ra đời; những xe hơi sử dụng pin như Tesla Motors ra đời; một thời kỳ mới với phân sinh học cải thiện môi trường, v.v... đã minh chứng nguồn tài nguyên vô tận là con người đã được chính trị và văn hóa giáo dục Hoa Kỳ khai thác triệt để.

Từ 71 năm qua, khi thế giới cánh hữu trao quyền điều hành thế giới, nhiệm vụ rất nặng nề, nhưng tất cả những nhiệm vụ ấy đều được giải quyết tốt là nhờ vào một thể chế chính trị kinh tế Hoa Kỳ biết khai thác sức mạnh của con người trên mọi lĩnh vực.

Bài học thứ ba: Chọn nhân tài để lãnh đạo quốc gia

Hoa Kỳ không thiếu tài nguyên thiên nhiên ân sủng, nhưng họ không như các quốc gia khác như Nga, Trung Hoa, Việt Nam, Nigeria, Venezuela, v.v... chỉ biết chủ yếu dựa vào bán tài nguyên thiên nhiên để phát triển, mà thậm chí họ còn mua thêm sản phẩm như dầu từ các quốc gia khác để dự trữ và tiêu thụ. Sức mạnh của Hoa Kỳ là sức mạnh của sự thịnh vượng do Andrew Carnegie đưa ra vào năm 1889, như một thánh kinh phúc âm cho từng con người sống trên trái đất này - sức sáng tạo và tính nhân bản của con người.

Hoa Kỳ không thiếu nhân tài, vì Hoa Kỳ là cái sọt rác của tinh hoa thế giới quy tụ về. Hoa Kỳ cũng đã trải qua bao đau đớn kéo dài hơn 100 năm thời kỳ phân biệt chủng tộc, chiếm hữu nô lệ. Nhưng Hoa Kỳ cũng là quốc gia tiên phong xóa bỏ chế độ chiếm hữu nô lệ, và cũng là quốc gia đầu tiên của thế giới tiên tiến chọn lãnh đạo quốc gia là người da màu, vì tài năng, và vì quốc gia dân tộc. Họ đã không nhầm khi chọn Obama, vị tổng thống da màu đầu tiên của Hoa Kỳ, để ước mơ của Martin Lutherking trở thành hiện thực.

Không ai giỏi tất cả mọi lĩnh vực ở thế giới mà kiến thức loài người mỗi ngày, mỗi giờ luôn có phát minh như thời chúng ta đang sống. Nhưng một nhà lãnh đạo tài giỏi là biết quy tụ con người tài năng quanh mình, và biết dùng người giỏi hơn mình, để biến nguy nan thành cơ hội cho phát triển.. Vì trong nguy cơ luôn tiềm tàng cơ hội tốt. Obama đã làm được điều này, ông xứng đáng với giải Nobel Hòa Bình đã được trao năm 2009, không chỉ vì ông thuyết phục được nhân dân Mỹ hãy chọn người da màu làm lãnh đạo thế giới nói chung và Hoa Kỳ nói riêng, mà ông còn là một lạnh đạo tài năng đưa Hoa Kỳ ra khỏi vũng lầy đại suy thoái.

Kết

Không phải ngẫu nhiên mà một quốc gia như Hoa Kỳ sau khi ra đời chỉ 168 năm - 1776 đến 1944 - đã trở thành cường quốc số 1 thế giới. Ba bài học quý giá này không chỉ giúp Hoa Kỳ vượt lên trên tất cả các quốc gia khác trên thế giới, mà còn là 3 yếu tố luôn đi theo Hoa Kỳ trong lúc nguy nan, họ biết biến thành cơ hội. 

Asia Clinic, 11h32' ngày thứ Sáu, 23/01/2015

TÌNH HÌNH DI CƯ CỦA NGƯỜI VIỆT SANG HOA KỲ VÀ NHỮNG DẤU HỎI

Biểu đồ di dân Việt Nam đến Hoa Kỳ kể từ 30/4/1975 đến 31/12/2012 do Viện Chính sách Di dân Hoa Kỳ thống kê

Trong một bài viết vào ngày 25/8/2014 vừa qua của Viện Chính sách Di dân của Hoa Kỳ. Họ chia làn sóng di dân của người Việt làm 3 đợt trong vòng 40 năm kể từ sau 30/4/1975.

Đợt đầu tiên là làm sóng tỵ nạn ngay sự cố 30/4/1975 khoảng 125.000 người.

Đợt thứ hai là vào 2 cuối thập niên 1970s là do làm sóng thuyền nhân vượt biển chạy trốn khỏi chế độ cộng sản tàn độc tại Việt Nam. Con số này khoảng 418.000 người.

Đợt thứ ba vào cuối thập niên 1990 đến nay. Đa số là diện đoàn tụ gia đình và đầu tư trực tiếp hoặc gián tiếp vào Hoa Kỳ. Đợt này là đông nhất. Nó làm tăng con số người Việt sống tại Hoa Kỳ tăng từ 543.000 người lên con số 1.259.000 người trong năm 2012, chiếm 3% dân số của những người nước ngoài tại Hoa Kỳ(khoảng 40.8 triệu).

Số di dân từ Việt Nam sang Hoa Kỳ chỉ đứng thứ tư sau Ấn Độ, Phillipines và Trung Hoa. So với các quốc gia khác mà có mặt người Việt thì Hoa Kỳ là nơi đông người Việt. Tại Úc có 226.000, Canada có 185.000, và Pháp có 128.000 người Việt sinh sống. 

Ba phần trăm dân số của một chủng tộc ở một quốc gia có nhiều chủng tộc di dân đến sống ở Hoa Kỳ là con số đáng để suy nghĩ về sự lớn mạnh của người Việt không chỉ ở Hoa Kỳ, mà còn ở trên thế giới, và khả năng ảnh hưởng về quê nhà.

Gần đây, một số chính khách và khoa học gia Việt Nam bắt đầu ghi tên tuổi mình với Hoa Kỳ. Đó là những kỳ vọng, và những niềm an ủi cho đất nước Việt trong tương lai. Nhưng có 2 vấn đề cũng đáng lo ngại là:

Thứ nhất, thế hệ F1 và F1.5 người Việt ngày càng lớn tuổi. Họ chính là những con người còn thiết tha với tổ quốc và dân tộc. Nếu họ không còn nữa, thì mọi sự đóng góp cho quê nhà sẽ không còn nữa.

Thứ hai, là thế hệ F2.0 trở đi, họ sinh ra và lớn lên trên đất Mỹ, văn hóa Mỹ sẽ làm họ dần quên cội nguồn. Có thể, một số rất ít trong số họ còn nghĩ đến quê nhà nhờ vào truyền thống gia đình được gìn giữ, nhưng tác động của họ sẽ không thể bằng thế hệ F1 và F1.5.

Thế thì, liệu những con số trên sẽ góp phần gì cho việc canh tân đất nước ngoài việc hằng năm gửi về khoảng hơn 10 tỷ đô la?

Asia Clinic, 17h49' ngày thứ Năm, 20/11/2014

5 VẤN ĐỀ VỀ CHƯƠNG TRÌNH ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP VỚI VISA EB5 TẠI HOA KỲ

Trong đầu tư gián tiếp để cả gia đình được định cư tại Hoa Kỳ theo visa EB5 là loại đầu tư lãi ăn, lỗ phải chịu, nên việc chọn lựa chủ đầu tư tại Hoa Kỳ là việc tối quan trọng. 

Đồng thời, việc chuyển tiền và chứng minh nguồn tiền sạch, hợp pháp là vấn đề rất quan trọng. 

Ngoài ra, nhà đầu tư Việt Nam phải có một lý lịch tư pháp trong sạch. Nếu không tiền đầu tư sẽ bị ách lại, và có khi bị mất trắng.

Có 5 vấn đề lớn mà nhà đầu tư Việt Nam cần phải hiểu rõ, và cần phải làm. Nếu không, tiền mất tật mang.

Vấn đề 1: Để bảo đảm tiền đầu tư cho nhà đầu tư từ Việt Nam thì cần 4 thủ tục ký kết như sau:

+ Ký 1 hợp đồng với chủ đầu tư dự án tại Hoa Kỳ để nhà đầu tư VN như là một cổ đông.

+ Ký hợp đồng với 1 công ty kiểm toán quốc tế để họ kiểm tra năng lực chủ đầu tư và kiểm tra dự án báo cáo cho nhà đầu tư gián tiếp từng quý. Điều này rất quan trọng để an toàn vốn đầu tư, không có không được.

+ Ký hợp đồng với một công ty tài chính để mở tài khoản tín thác bảo đảm số tiền đầu tư.

+ Ký hợp đồng với văn phòng luật sư di trú, cụ thể là văn phòng luật tại Hoa Kỳ đang làm việc để công ty luật có uy tín bảo đảm về luật di trú và hồ sơ cũng như việc đầu tư an toàn.

+ Ký 1 hợp đồng với công ty môi giới đầu tư đại diện tại Việt Nam.

Vấn đề 2: Chi phí cho hồ sơ ngoài $500K đầu tư gồm:

+ Phí quản lý dự án phải chi cho công ty kiểm toán và công ty tài chính có tài khoản tín thác của nhà đầu tư Việt Nam khoảng 45-50K cho 1 trường hợp.

+ Phí luật sư cho công ty Luật ở Hoa Kỳ là 20K cho mỗi trường hợp.

+ Phí chuyển tiền di động trong từ 1-4% tùy theo trường hợp khó hay dễ.

+ Phí cho chính phủ Mỹ gồm có đóng tiền phỏng vấn visa, khám sức khỏe, làm thẻ xanh.

+ Phí cho công ty môi giới đầu tư đại diện tại Việt Nam là 10K cho mỗi trường hợp.

Vấn đề 3: Thời gian hoàn tất hồ sơ để đi nhập cư tại Hoa Kỳ kể từ khi bắt đầu làm là khoảng 18 đến 24 tháng là hoàn tất.

Vấn đề 4: Nếu vì một lý do nào đó mà hồ sơ không thể thực hiện được thì nhà đầu tư Việt Nam sẽ mất tất cả các phí trên. Ví dụ, lý lịch tư pháp không trong sạch, hoặc hồ sơ chứng minh nguồn tiền không có nguồn gốc. Lúc đó $500K sẽ được hoàn trả lại, nhưng phải mất phí. Vì thế cho nên hồ sơ nhà đầu tư phải đưa cho công ty môi giới và công ty luật xem trước có được không thì mới hãy tiến hành.

Vấn đề 5: Công ty môi giới sẽ giới thiệu dự án đầu tư, và nếu muốn họ sẽ đưa nhà đầu tư Việt Nam đến tận nơi đang thực thi dự án tại Hoa Kỳ để xem tận mắt là dự án có thật.

Asia Clinic, 7h31' Chúa nhật, 15/11/2014

VISA EB5 LÀ GÌ?

Mấy năm gần đây giới chính khách và showbiz của các quốc gia cộng sản châu Á đi tỵ nạn bằng con đường visa EB5 hầu như hơn 90%. Gần đây giới trí thức có ít vốn cũng tính đường tỵ nạn giáo dục cho con cái khá đông. Nhưng hầu hết họ không hiểu cặn kẽ visa EB5 là gì? Đó là mục tiêu của bài viết này. Trong bài viết này tôi chỉ viết EB5 ở Hoa Kỳ.

Định nghĩa: Visa EB5 là visa nhập cư cho 1 gia đình có điều kiện đầu tư kinh tế và giấy tờ ở các quốc gia phương Tây và Úc, Mỹ và Canada. Điều kiện ở đây là điều kiện kinh tế và điều kiện ràng buộc về giấy tờ đảm bảo cho đầu tư kinh tế của các công dân nước ngoài đầu tư vào các quốc gia này để trở thành thường trú nhân của các quốc gia này.

Phân loại: Có 2 loại đầu tư kinh tế

+ Đầu tư trực tiếp: là loại đầu tư nhiều tiền, ít nhất là 1 triệu đô la Mỹ. Nhưng với loại đầu tư này hầu hết các gia đình ở các nước cộng sản không thể đáp ứng được về mặt thủ tục giấy tờ. Chỉ một vài tập đoàn lớn có giấy phép đầu tư ra nước ngoài của bộ kế hoạch đầu tư và chính phủ cho phép mới có thể làm được. Ví dụ như ông Trầm Bê đầu tư vào Trung Tâm Thương Mại Vallco Shopping Mall tại San Jose năm 2009 với số vốn là 64 triệu đô la Mỹ, là có giấy phép đầu tư ra nước ngoài, lãi phải mang về Việt Nam. Thông tin hôm nay ông bán được trung tâm này 116 triệu đô la, đóng thuế 36 triệu cho Hoa Kỳ, lãi ròng 16 triệu đô, và mang về Việt Nam tổng số tiền là 80 triệu đô la. Dĩ nhiên với đầu tư này cả gia đình ông trở thành công dân có 2 quốc tịch sau 5 năm.

+ Đầu tư gián tiếp: là loại đầu tư vào các dự án của Hoa Kỳ để phục vụ chủ yếu cho việc học hành của con cái, sau đó là chỉ yêu cầu hoàn vốn sớm nhất, lợi nhuận hầu như là không mong đợi, có thì càng tốt. Đầu tư này chỉ cần vốn 500 ngàn đô la Mỹ và phí hồ sơ cho các bên liên quan: công ty luật, công ty môi giới, công ty tài chính tín thác, và phí thủ tục hồ sơ phỏng vấn, cấp visa, cho chính phủ Hoa Kỳ khoảng 100 ngàn đô la phải mất. Cũng giống như đầu tư trực tiếp, cả gia đình sẽ có thẻ xanh có điều kiện 2 năm.

Thẻ xanh có điều kiện trong 2 năm đầu theo form I-526. Thẻ xanh này sẽ bị nhà nước Mỹ rút lại, nếu vì một lý do nào đó mà nhà đầu tư rút lại số tiền đã đầu tư 500 ngàn đô la Mỹ vào các dự án không đúng thời hạn hợp đồng giữa 2 bên ký kết. Đây chỉ là điều kiện ràng buộc để số tiền đầu tư vào dư án phải được ở Hoa Kỳ ít nhất 2 năm đầu mà thôi.

Sau 2 năm mà nhà đầu tư không vi phạm hợp đồng thì thẻ xanh theo form I-526 sẽ được chuyển đổi thành thẻ xanh vĩnh viễn theo form I-829. Và lúc đó nhà đầu tư yên tâm chờ ngày thi quốc tịch.

Có một điều đáng lưu ý là, ngay sau khi có thẻ xanh có điều kiện theo form I526 là tất cả các trẻ của gia đình đầu tư vào Hoa Kỳ được đi học ở các trường công lập theo chương trình phổ thông Hoa Kỳ mà không tốn tiền.

Các form I-526 và I-829 các bạn có thể hỏi công ty môi giới hoặc công ty luật làm hồ sơ của bạn, bạn cũng có thể tham khảo ở trang web chính phủ Hoa Kỳ mà tôi đã chèn link trong bài viết này, hoặc tham khảo sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Nếu làm một bài toán tỵ nạn giáo dục cho con cái chỉ ở các trường quốc tế tại Việt Nam, ví dụ như SSIS - Saigon South International School - thì học phí mỗi năm học cho bậc tiểu học cũng 25 ngàn đô la Mỹ, trung học thì phải 35 ngàn đô la Mỹ. Vị chi tiền học cho 1 trẻ học cũng hơn số tiền đầu tư gián tiếp vào một dự án để cả gia đình có thẻ xanh Hoa Kỳ và con cái học hành không tốn tiền.

Và dĩ nhiên số tiền tỵ nạn giáo dục tại chỗ hoặc cho con sang Hoa Kỳ học sẽ mất đi, trong khi đó, làm hồ sơ EB5 thì sau 5 hoặc 6 năm sẽ hoàn vốn.

Ngoài ra, khi đầu tư gián tiếp hay trực tiếp Hoa Kỳ không bắt buộc nhà đầu tư phải có mặt đủ thời gian ở Hoa Kỳ để được ghi danh thi quốc tịch như dạng di trú theo diện đoàn tụ gia đình. Lúc đó, nhà đầu tư vẫn có thể ở Việt Nam làm nghề của mình để có thu nhập và báo cáo thuế với chính phủ Hoa Kỳ hằng năm là đủ, đúng thời hạn thi quốc tịch thì nhờ công ty luật làm hồ sơ ghi danh thi quốc tịch Hoa Kỳ.

Vấn đề còn lại là dù đầu tư gián tiếp hay trực tiếp đều lời ăn, lỗ chịu, và phải bù lỗ nếu chọn sai dự án cho 2 năm đầu, để xong thẻ xanh vĩnh viễn. Nên nhà đầu tư phải biết chon mặt gửi vàng cho cái dự án mà mình phải đầu tư.

Mong rằng bài viết này sẽ giúp ích cho mọi người lựa chọn tương lai cho con cái mình.

Asia Clinic, 16h28' ngày thứ Sáu, 14/11/2014

CALIFORNIA, VÙNG ĐẤT CỦA THIÊN PHÚ VÀ NHÂN TẠO

Ruộng nho bạc ngàn ở miền Trung California trên những triền đồi mà trước đó là đồi trọc sa mạc hóa. Nhưng nông dân Cali đã cải tạo và làm nên sự trù phú và trở thành xứ sở rượu vang của Hoa Kỳ. 

Bài đọc liên quan:

+ Đi cấp Hoa Kỳ cho Go West Foundation

+ 5 bài Ký sự Hoa Kỳ

Lần thứ hai đến California chỉ ngắn ngày, nhưng lại là lần lướt qua gần hết tiểu bang California, mới thấy hết cái mà vì sao California chiếm hơn 10% dân số Hoa Kỳ  - 38 triệu trong số 314 triệu người - và là nền kinh tế đứng vào hạng 6 toàn cầu, đóng góp 13.2% GDP cho nước Mỹ.

Địa chính trị và kinh tế California

Nền kinh tế của California là nền kinh tế lớn thứ 6 trên thế giới (năm 2013), nếu các tiểu bang của Hoa Kỳ được so sánh với các nước khác. Tính đến năm 2013, tổng sản phẩm của bang khoảng 2.050 tỷ đô la. Lớn hơn gấp 15 lần của Việt Nam. Chiếm 13,2% tổng sản phẩm quốc nội Hoa Kỳ (GDP). Mức độ tăng trưởng trong những năm suy thoái kinh tế Hoa Kỳ của bang California là, tăng 2,0% trong năm 2013 sau khi tăng trưởng 2,7% trong năm 2012, và 1,7% vào năm 2011.

Tính đến tháng 6 năm 2014, Cục Thống kê Lao động báo cáo rằng tỷ lệ thất nghiệp của California là 7.4 phần trăm, cân bằng với Georgia, Kentucky, và District of Columbia, đứng hàng thứ 5 trong tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong cả nước.  Khi nói chuyện với bạn tôi, một thạc sĩ trong ngành y tế, sẵn sàng ở nhà chăm lo con cái, hơn là đi làm. Anh ta bảo, thất nghiệp ở California là vì dân chúng không muốn đi làm vì lương thấp, mà mọi đóng góp an sinh xã hội lại quá cao. Nên họ ở nhà lãnh an sinh xã hội còn hơn là phải là giới trung lưu để thành con bò bị chính quyền vắt sữa! Anh ta kết luận, ở Mỹ, thà nghèo khố rách áo ôm hoặc giàu nứt đố đổ vách thì sướng, còn tầng lớp trung lưu, là tầng lớp làm ra nhiều của cải, đóng góp nhiều nhất cho xã hội lại là tầng lớp bị bóc lột nặng nề nhất!

California kề cận với Thái Bình Dương, bắc giáp Oregon, Đông giáp với Nevada, Arizona và Nam giáp với tiểu bang Baja California của Mexico. Và California là đất của Mexico mà người Mỹ đã chiếm nó trong cuộc chiến Hoa Kỳ - Mexico 1846-1848.

Tiểu bang này có nhiều cảnh tự nhiên rất đẹp, bao gồm Central Valley rộng rãi, núi cao, sa mạc nóng nực, và hàng trăm dặm bờ biển đẹp. Với diện tích 411,000 km2 (160,000 mi2), nó là tiểu bang lớn thứ ba của Hoa Kỳ và lớn hơn cả nước Đức và cũng như Việt Nam. 

Hầu hết các thành phố lớn của tiểu bang nằm sát hay gần bờ biển Thái Bình Dương, đáng chú ý là Los Angeles, San Francisco, San Jose, Long Beach, Oakland, Santa Ana/Quận Cam, và San Diego. Tuy nhiên, thủ phủ của tiểu bang, Sacramento, là một thành phố lớn nằm trong thung lũng Trung tâm. Trung tâm địa lý của tiểu bang thuộc về Bắc Fork, California.

Nhưng để dễ nắm bắt California, người ta chia tiểu bang này ra làm 3 miền Trung, Nam và Bắc giống như Việt Nam. 

Hai đầu Nam và Bắc California chủ yếu là phát triển các ngành kinh tế tri thức, mặc dù đất đai trù phú và khí hậu ôn hòa hơn. Miền Trung California là vùng đất khô cằn, khí hậu khắt nghiệt lại là nơi phát triển nông nghiệp, và công nghiệp hóa dầu rất mạnh.

Chạy dọc theo xa lộ 101 xuyên suốt Bắc Nam Trung California tôi nói với bạn bè, sao không tìm mua 1 khoảng đất ở ven biển miền Trung, biết đâu lại có giếng dầu lộ thiên ở đây? Các bạn Mỹ bảo với tôi rằng, dầu có ở đâu thì chính phủ California và Liên Bang đã thăm dò, vẽ bản đồ hết rồi. Chỉ có những ông chủ Go West thời Nam và Tây tiến của nước Mỹ vào giữa, cuối thế kỷ XIX mới có đất, và có dầu nhờ cha ông mở cõi thôi.

Cứ khoảng vài chục cây số trên xa lộ liên bang 101, ta sẽ thấy những khu mỏ dầu hoặc khí gas đã và đang khai thác như thế này khắp miền Trung California.

Quả thật, dọc xa lộ 101 kéo dài cả tiểu bang từ Bắc, Trung và Nam California cứ đi vài chục cây số là có những giếng dầu, và những mỏ gas đã, và đang khai thác. Ngay cả, nếu bạn nhìn ra biển ở hướng Tây cũng thấy nhiều giàn khoan trên biển, giống như các giàn đáy đón cá trên biển ở miền Trung Việt Nam.

Các ngành công nghiệp ở California thì không cần phải nói, thì ai cũng phải kính nễ. Nào Công nghiệp hóa dầu và khai thác mỏ rất giàu tài nguyên thiên nhiên, nào Thung lũng Silicon, nào Trung Tâm nghiên cứu và ứng dụng Hàng không Vũ trụ, nào là Kinh Đô điện ảnh Hollywood, nào những khu du lịch nổi tiếng như Cầu Cổng Vàng, rừng sinh thái, etc không kể siết.

Khoa học nông nghiệp nguyên thủy vì mội sinh

Cái đáng nói nhất là Thung lũng Trung tâm nông nghiệp của California, một vùng đất khô cằn sa mạc, nhưng với bàn tay con người, họ đã biến nó thành nơi trù phú, mà không ở đâu có được trên thế giới này. Từ sa mạc, và bán sa mạc, người California đã cải tạo đất, nước, và giống cây trồng để mùa hạ cung cấp cho cả nước Mỹ, và còn cung cấp dư thừa ra thế giới, còn mùa đông đến California cung cấp hoa quả và rau tươi cho 30% nước Mỹ, chỉ với 2% dân số California làm nông nghiệp. Và người ta tính, nếu 7% dân số California làm nông nghiệp, thì thực phẩm làm ra sẽ đủ nuôi toàn thế giới!

Vì thực tế cho những việc làm cho Go West Foundation, chúng tôi có những dự án về nông nghiệp và trồng rừng để gây quỹ thiện nguyện. Cho nên, chuyến đi này, tôi rất quan tâm về việc làm nông nghiệp của California. Đặc biệt, việc cải tạo đất của những ông chủ nông trại ở miền Trung California là việc tôi phải tìm hiểu.

Nói chuyện với anh bạn kỹ sư Canh Nông ở Trung California thuộc California State University - Sacramento, tôi hỏi về việc làm sao đất đai từ sa mạc hóa mà trở thành màu mỡ và trù phú như hôm nay? Anh ta bảo, California có đến 334 trường kể cả two year và four year Colleges được công nhận và có thâm niên làm khoa học. Những trường đại học là nơi làm ra quy trình cải tạo đất. Đặc biệt con đập Hoover là một đóng góp lớn để cho chuyển dòng chảy của sông Colorado giúp tưới tiêu và nước sạch sinh hoạt không chỉ California, mà còn cho cả những tiểu bang phía trong đất liền.

Khi đi thực tế mới biết việc cải tạo đất ở California là việc mà ngàn năm xưa con người đã làm. Đất đồi trọc, các chủ nông trang trồng cỏ. Họ trồng cỏ để nuôi trâu bò, ngựa, dê, etc vào mùa thu đông. Đến mùa hè sa mạc ở California, họ để khô cho cỏ chết, và họ đốt tạo tro mùn cho đất. Nông trường California thì mênh mông bạc ngàn. Mỗi chủ nông trại có đất đến hàng ngàn km2. Họ làm luân canh từng vị trí. Họ tạo đất mùn đen đặc thù bằng tro của cỏ sau 3-5 năm, thì họ bắt đầu canh tác đủ loại nông sản, thực phẩm, tùy theo loại nông sản mà họ chọn đất để làm ngắn ngày như rau củ, dài ngày như nho, táo, cherry, etc...

Nước cho canh tác là từ hồ nước ngọt nhân tạo của các hẻm núi. Họ làm đập ngăn giữ nước mưa và khe suối để cung cấp cho sinh hoạt và trồng trọt. Cả California có khoảng 3.000 hồ chứa nước ngọt, trong đó có 69 hồ lớn, để lo việc sinh hoạt và tưới tiêu cho 38 triệu dân. Có nhiều hồ nước ngọt nhân tạo nổi tiếng ở California như hồ Crystal Springs Lake chạy dọc theo xa lộ 101, nó bắt đầu từ xa lộ 280 chia cắt Bắc Cali với miến Trung và Nam Cali.

Crystal Springs Reservoir là một hồ nước ngọt nhân tạo. Nó hầu như lo việc cung cấp nước sạch cho sinh hoạt, tưới tiêu cho bờ Tây cả Trung và Nam California. Ảnh của Aerial Archives

Phân cho trồng trọt ở California ngày nay hầu hết dùng đất đen mà các chủ nông trường tự tạo từ mùn cưa gỗ, từ tro của cỏ - tất cả là phân sinh học hoàn toàn. Nếu ai đã đi qua xa lộ 101, một dãi dài hơn 1.000km đồi trọc, sa mạc hóa trở thành những nông trường nho, cherry, táo, cam bạc ngàn xanh tốt giữa trời nắng nóng, hanh, khô của sa mạc mới thấy hết cái vĩ đại của việc làm nông nghiệp rất khoa học, nhưng rất nguyên thủy của các nhà nông California. 

Anh kỹ sư canh nông nói với tôi rằng, khoa học nhất là vẫn phải quay về với đấu tranh sinh tồn của Darwin, để làm nông nghiệp - lấy nó nuôi trồng nó, và bảo vệ môi sinh.

Sản phẩm nông nghiệp của chủ nông trại làm ra thì đã có hợp đồng trước khi gieo trồng. Nó chính là sự đảm bảo giá, chất lượng, và thương hiệu của nông nghiệp Hoa Kỳ.

Hãy xem bộ phim 4 tập về: "Khám phá nước Mỹ". Tập 1 và 2 các bạn sẽ thấy các chủ nông trang làm thủy lợi và nông nghiệp như thế nào?

Bài học cho nông nghiệp Việt Nam

Câu chuyện nông nghiệp California chính là câu chuyện nói lên sự vĩ đại của nước Mỹ nói chung, và California nói riêng chứ không phải các Tập đoàn công nghệ thông tin, và điện ảnh, du lịch ở California là cái để Việt Nam chúng ta học hỏi, với một nước có thế mạnh khí hậu, thổ nhưỡng, và có khí hậu nhiệt đới vô cùng thuận lợi, khi nền văn hóa thuần nông, với 70% dân làm nông nghiệp, như Việt Nam.

Chúng ta vẫn cứ tự hào rằng chúng ta là nước xuất khẩu gạo số 1, số 2 thế giới, nhưng với 70% dân phải còng lưng ra làm hạt lúa rẻ mạc. Trong khi đó, chỉ 2% dân California làm nông nghiệp họ là những đại gia thực sự, chứ không phải là nông dân không có cơm ăn, và bị ép giá đến bỏ ruộng cày như chúng ta. Đây là bài toán, không chỉ là khoa học ở các trường đại học, mà còn là chính sách của nhà nước, và là bài học nhân cách của các tay cò nông nghiệp núp bóng tập đoàn nhà nước độc quyền ăn chia như Vinafood, và đảng cầm quyền độc tài ăn chia ở Việt Nam!

Tôi ước mơ trong số những người trẻ nhận học bổng tương lai của Go West Foundation sẽ có một nhân tài du học ngành nông nghiệp ở các trường đại học lâu đời miền Trung California, để sau này về cải tạo nền nông nghiệp nước nhà.

Asia Clinic, 13h58' ngày thứ Sáu, 05/9/2014

ĐI CẤP HOA KỲ CHO GO WEST FOUNDATION

Bài đọc liên quan: Ký sự Hoa Kỳ

Lần hai sau 6 tháng tôi làm chuyến đi tốc hành chỉ 4 ngày trở lại California. Đi Hoa Kỳ mà chỉ 4 ngày quả là bay hơn chạy, nên chả nói là đi.

Khởi hành lúc 12h25' ngày thứ Ba 26/8/2014 thì tới California lúc 17h chiều cùng ngày 26. Để chống lại rối loạn nhịp sinh lý thức ngủ - Jet lag - tôi tranh thủ ngủ ngay ban ngày sau khi lên máy bay, và thức suốt đêm Việt Nam trên máy bay, với cuốn sách của Thụy Khuê - Nhân Văn Giai Phẩm và vấn đề Hồ Chí Minh - suốt quảng đường đến Mỹ. Ngủ 1 đêm dài, sáng hôm sau tôi không bị chứng Jet lag - rối loạn nhịp sinh lý thức ngủ - và làm việc như bình thường.

California vào giờ tan tầm của những ngày trước lễ lao động - Labor Day - xa lộ 10 làn xe 105 kẹt xe như mắc cửi. Anh bạn Henry đón tại phi trường LAX, và phải mất 2 giờ đồng hồ mới xong đoạn đường mà thường ngày, không kẹt xe chỉ cần 40 phút. Về đến nhà lúc 19h, nhưng California thuộc Bắc bán cầu, nên mùa hè, ở đây trời vẫn sáng như ở Việt Nam lúc 16h chiều.

Phở Pasteur ở thành phố Rosemead tuyển người đòi hỏi 3 thứ tiếng: Anh, Việt và Hoa - với Henry Cao

Sáng và chiều 27/8 là một ngày bận rộn, nhưng cũng đi ăn với Henry ở Phở Pasteur thuộc Rosemead city. Đi ăn Phở Pasteur mới thấy tấm bảng tuyển người bưng phở đòi hỏi 3 ngoại ngữ: Anh, Việt và Hoa. Anh em nói nhau cỡ trí thức Việt, từ hàng ngũ giáo sư tai tiếng ở Việt Nam cũng không thể đủ khả năng phục vụ bưng phở ở Rosemead city thuộc Hạt Los Angeles. Henry còn nói với mình là, chưa đâu anh, anh đến những tiệm hủ tiếu Nam Vang họ còn đòi hỏi 4 thứ tiếng khi tuyển người: Anh, Việt, Hoa và Miên, nhưng lương chỉ khoảng từ $1,800 đến $2,200/tháng, mỗi ngày làm việc 14hrs cho ca đêm, và 10hrs cho ca ngày, mỗi tuần làm việc 6/7 ngày đấy.

California 3 năm nay hạn hán, nhưng mùa hạ Nam Cali nóng 34 độ C, song Bắc Cali lại mát dịu và đầy mù sương buổi sớm như Đà Lạt Việt Nam. Từ 27/8 đến 29/8 là 3 ngày không có một thời gian ngơi nghỉ, làm việc hối hả cả ngày và đêm. Mọi dự định đảo lộn vì lịch làm việc dày đặc cho Go West Foundation, và giấy tờ tùy thân của một công dân California sau thời gian đầu định cư. Vì nửa đêm 29/8 là phải lên đường về lại Việt Nam.

Ngày 27/8 là một ngày bận rộn, nhưng còn nhàn nhã, và hiệu quả đến bất ngờ, khi mọi việc trôi chảy.

Ngủ 1 đêm hôm đó, và sáng 28/8 chuẩn bị lên đường đi Texas để mời người đứng đầu Go West Foundation tại đây. Nhưng rồi vé máy bay chậm chuyến. Quyết định cuối cùng là lên Bắc California để tìm mạnh thường quân. Tình trạng kẹt xe đã làm phải dời giờ đi San Jose từ 13h đến đến 15h chiều 28/8. Phải nói, nếu không có sự nhiệt tình của Nguyễn Thiện Khiêm và Nguyễn Phi thì 1h giờ sáng 29/8 không thể đến được San Jose, và có được 1 tô phở qua đêm tại Lee Noodle House, rồi 3 anh em về Motel ngả lưng 3 giờ đồng hồ trước khi trời sáng.

Ăn phở lúc 1h sáng tại Lee Noodle House ở San Jose với Nguyễn Phi và Nguyễn Thiện Khiêm.

Đêm San Jose lạnh 17 độ C, nằm ở Motel không mền, trằn trọc mãi không ngủ được. Nhưng rồi quá mệt cũng chợp mắt được 2 tiếng đồng hồ là tỉnh hẳn. Sáng sớm, Nguyễn Quân gọi điện đi cà phê và ăn hủ tiếu Nam Vang tại San Jose. Có ăn hủ tiếu Nam Vang mới thấy món này sang California đã biến tướng thành món khác hẳn. Đến 9 giờ lên đường thăm Stanford University. Ngôi trường đại học cổ kính của California ra đời năm 1885. Một đại học được xem là Ivy League của California. Ấy thế mà vẫn chưa kịp gặp thêm những người cần gặp ở San Jose!

Stanford University ở thành phố Stanford, California thành lập năm 1885.

Vào Stanford University, làm tôi nhớ lại con người vĩ đại nhất nước Mỹ - Andrew Carnegie - với Kinh Phúc Âm cho Sự Thịnh Vượng đã làm nên sức mạnh Mỹ muôn đời. Câu chuyện thành lập Stanford University hoàn toàn khác với chuyện thiện nguyện của Andrew Carnegie, nhưng cũng là một câu chuyện bức xúc của gia đình Stanford có đứa con học Harvard, và chết vì bệnh dịch. Nên họ thành lập trường để nghiên cứu y khoa giúp đời. Giờ đây, Stanford không chỉ có y khoa mà còn là một trường toàn diện ở cả khoa học tự nhiên và xã hội. Một Harvard ở miền Tây Hoa Kỳ.

Với Quân Nguyễn ở Stanford University sáng ngày 29/8/2014 - với Quân Nguyễn.

Sau khi vào Stanford University, chúng tôi vội vàng đi thăm Cầu Cổng Vàng - Kim Môn Kiều: Golden Gate Bridge. Trong quá trình đi, tôi đã bàn với các bạn ở San Jose về việc thành lập chi nhánh Go West Foundation tại Bắc California. Cũng như ở Texas, California có dân số Việt sống đông nhất cộng đồng Việt Nam tại hải ngoại. Sống ở California chúng ta không cần biết tiếng Anh cũng sống được, nếu chịu khó làm ăn. Cho nên, bỏ quên một Văn phòng Đại diện của Go West Foundation là một sai lầm không thể chấp nhận được. Muốn đi thăm University of California - Berkeley, một MIT ở Bắc California, nhưng không kịp.

Cầu Cổng Vàng với mù sương lúc 10h sáng ngày 29/8/2014 ở thành phố San Francisco - với Nguyễn Phi.

Chúng tôi đến Cầu Cổng Vàng cũng vừa lúc 11h sáng 29/8. Chỉ còn đủ thời gian chạy qua cầu và quay lại để trở về phi trường LAX, để tôi trở lại Việt Nam. Điều vĩ đại của cầu Cổng Vàng là, nó được làm từ 1933, và hoàn thành năm 1937, với 6 làn xe, chi phí hơn 35 triệu đô la. Một số tiền tương đương nửa tỷ đô la thời giá hiện nay. Điều đáng để thấy cái vĩ đại của dây cáp treo cầu là 1 khối tròn của 27.572 dây thép nhỏ có đường kính 5mm bện lại thành sợi cáp có đường kính 92,4cm.

Cáp treo Cầu Cổng Vàng với 27.572 dây thép nhỏ có đường kính 5mm bện lại thành sợi cáp có đường kính 92,4cm. Mỗi sợi cáp treo nặng 24.500 tấn thép. Nếu tính chiều dài của 27.572 sợi thép có đường kính 5mm, thì đạt chiều dài 128.748km cho mỗi sợi cáp.

Đi chỉ một lượt qua Cầu Cổng Vàng, tôi bất chợt nhớ đến bài thơ ngắn của Cao Tiêu - tức Hoàng Ngọc Tiêu (1929 - 14 tháng 2, 2012) - là một đại tá trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa cùng là cục trưởng Cục Tâm lý chiến trong Tổng cục Chiến tranh Chính trị. Ông còn được biết đến là một nhà văn và nhà thơ. làm vào thập niên 1940s, cũng đúng tâm trạng của tôi lúc này - một kẻ tha hương đi tìm nguồn sống cho các thế hệ trẻ Việt Nam:

Cao Tiêu - tức Hoàng Ngọc Tiêu (1929 - 14 tháng 2, 2012) - là một đại tá trong Quân lực Việt Nam Cộng hòa cùng là cục trưởng Cục Tâm lý chiến trong Tổng cục Chiến tranh Chính trị. Ông còn được biết đến là một nhà văn và nhà thơ. Bài thơ Quá Kim Môn Kiều Ông làm vào thập niên 1940s khi là người tu nghiệp Hoa Kỳ lo cho vận nước còn lặn ngụp trong cảnh chiến tranh và nô lệ. Ảnh của báo Người Việt.

Quá Kim Môn Kiều của Cao Tiêu

Hàn vân sơn thượng hội
Nguyệt ảnh tịnh loan tâm
Trường kiều tư bất đoạn
Ly quốc độc hoài ngâm!

Bài thơ Qua cầu Cổng Vàng, một bài ngũ ngôn tứ tuyệt bất hủ của Ông Cao Tiêu, do Phí Minh Tâm dịch thành lục bát như sau:

Qua Cầu Kim Môn

Đầu non lạnh lẽo mây dừng
Bóng trăng lòng vịnh xem chừng không đi
Cầu dài buồn nối lê thê
Một mình ngâm khúc xa quê bồi hồi.

Đoạn đường 385miles từ Golden Gate Bridge về lại LAX Air Port, tôi và Khiêm Nguyễn vừa đi, vừa tranh thủ ngủ dọc đường, cũng như ăn lót dạ khi qua những thành phố du lịch ven bờ Tây trên xa lộ Liên Bang 101. Đến 22h đêm ngày 29/8/2014 là chúng tôi đến LAX Air Port. Khiêm Nguyễn bảo, vẫn còn 4hrs đồng hồ mới lên máy bay, để em đưa anh vào Walmark mua ít trái cây mang về cho chị. Chúng tôi mua cherry, táo và nho, mỗi lại 4 pounds. Cherry Mỹ ở California rất rẻ, chỉ $2/pound, vị chi mỗi kg chỉ khoảng $4,2. Khi về Việt Nam giá của cherry Mỹ lên đến > 500.000VNĐ, tương đương khoảng $25/kg!

Nhưng khi đến phi trường LAX, hành khách không được ký gửi quá 2 thùng hành lý. Nên đành bỏ lại thùng trái cây tặng cho đoàn tiếp viên EVA airline ở LAX. Với tôi, ở Hoa Kỳ, Nguyễn Thiện Khiêm là người hết lòng với Go West Foundation, và với cá nhân tôi. Tôi rất cảm kích tấm lòng của Khiêm, một người ly hương từ tuổi lên 13, một mình bươn trải đi lên giữa xứ lạ, nhưng luôn đau đáu với quê nhà.

01h55' sáng ngày 30/8/2014, tôi lên chuyến bay EVA BR 12 trở lại Việt Nam, quá cảnh Đài Bắc và trung chuyển sang chuyến bay EVA BR 395 đến Sài Gòn lúc 9h30' sáng 31/8/2014, mà bên tai vẫn văng vẳng giọng ngâm của mình bài thơ của Cao Tiêu làm từ thập niên 1940s, và những tâm sự của những người bạn Việt bên kia bờ đại dương vẫn đau đáu nhìn về đất nước đang tao loạn nhân tâm.

Asia Clinic, 17h50' ngày thứ Hai, 01/9/2014

NHỮNG CON NGƯỜI LÀM NÊN NƯỚC MỸ

Bốn vị Tổng thống được tạc tượng, từ trái qua: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt, Abraham Lincoln. Họ được tạc tượng ở khu Tưởng niệm Quốc gia là một quần thể tác phẩm điêu khắc được tạc vào khối đá granite khổng lồ trên núi Rushmore, gần thành phố Keystone, bang South Dakota, Hoa Kỳ. Toàn thể khu tưởng niệm bao phủ trên diện tích 517 km² và cao 1.745m so với mực nước biển.

Nước Mỹ có được cuộc soán ngôi vị số 1 thế giới từ Vương Quốc Anh là sự góp công lớn không chỉ các chính khách, mà của tất cả mọi con người số 1 nước Mỹ trong tất cả các ngành nghề. Đóng góp đó được hun đúc trong chỉ 5 con người vĩ đại nhất nước Mỹ qua mọi thời đại từ sau ngày nước Mỹ độc lập. Năm con người này được xem là tương đương với 4 vị Tổng thống được xem là nổi tiếng nhất nước Mỹ được khắc ở Khu Tưởng niệm Quốc gia trên núi Rushmore, gần thành phố Keystone, bang South Dakota, Hoa Kỳ. . 

Một bộ phim lịch sử Hoa Kỳ gồm 4 tập bắt đầu từ năm 1865 với 5 con người tiên phong vĩ đại làm nên nước Mỹ ngày nay như: 

Cornelius Vanderbilt (May 27, 1794 – January 4, 1877)

1. Cornelius Vanderbilt, ông cố của Cornelius Vanderbilt là một công dân Hoa Kỳ gốc Hà Lan, có tên họ là, Jan Aertszoon, một nông dân ở làng De Bilt thuộc thành phố Utrecht, của Hà Lan. Ông di cư sang Hoa Kỳ năm 1650, và đổi họ của mình bằng tên làng là Vanderbilt để ngóng tưởng về quê nhà. Đến thế hệ thứ tư thì gia đình Vanderbilot xuất hiện thiên tài Cornelius Vanderbilt - một ông trùm ngành giao thông hàng hải, và là người khai sinh ra ngành đường sắt cho nước Mỹ. 

Không có Cornelius Vanderbilt nước Mỹ sẽ không thể có một hệ thống giao thông phân phối vĩ đại nhất hành tinh như ngày nay. Đế chế Cornelius Vanderbilt được xem như là huyết mạch của nền kinh tế Mỹ từ giữa thế kỷ XIX, khi mà cả thế giới còn ngụp lặng trong chủ nghĩa phong kiến, thì Cornelius Vanderbilt đã gầy dựng và tài trợ đại học tư nhân lừng danh của mình: Vanderbilt University vào năm 1873. Ngày nay Vanderbilt University luôn nằm trong top 20 của những đại học danh tiếng nước Mỹ, không thua kém bất kỳ Ivy League nào.

John Davison Rockefeller, Sr. (July 8, 1839 – May 23, 1937)

2. John Davison Rockefeller, Sr.(cha): Ông là người nổi tiếng nhất của gia đình Rockefeller và là nhà đồng sáng lập ra Tập đoàn Standard Oil. Ông trùm dầu hỏa và là người cùng đứng chung với Cornelius Vanderbilt vào hàng ngũ những người giàu có nhất nước Mỹ. Ngành dầu khí Hoa Kỳ có được ngày nay là từ ông và gia đình Rockefeller - một gia tộc Đức di dân đến Hoa Kỳ. Bốn mươi năm cuối đời, John Davisson Rockefeller Sr. chỉ dành cho việc làm từ thiện cùng với ông trùm Andrew Carnegie.

Ông Rockefeller cũng là nhà tài trợ và khai sinh ra các đại học Hoa Kỳ như, Rockefeller University và University of Chicago lừng danh thế giới luôn nằm top 10 của Hoa Kỳ và thế giới, và University of Chicago cũng là trường đại học danh tiếng của Mỹ đầu tiên có nhà khoa học nhận giải Nobel đầu tiên năm 1907, khi giải này mới ra đời. Ngoài ra ông còn là nhà sáng lập ra Central Philippine University để giúp đỡ cho đất nước Phi Luật Tân khốn khổ. Việc gia đình Rockefeller chăm lo giáo dục và làm từ thiện là do tác động lớn của Andrew Carnegie, mà chúng ta sẽ biết sau đây.

Andrew Carnegie (November 25, 1835 – August 11, 1919)

3. Andrew Carnegie: Có thể nói không ngoa là, Andrew Carnegie là cha đẻ ngành công nghệ thép Hoa Kỳ. Nhưng cái vĩ đại nhất của Andrew Carnegie là, ông chính là cha đẻ của lòng nhân từ, tấm gương chói lọi của nhân loại nói chung, và Hoa Kỳ nói riêng, được xem là người khai sinh ra những tổ chức từ thiện cho nước Mỹ từ thế kỳ XIX, và cho toàn cầu sau này. Carnegie sinh ra ở Dunfermline, Scotland vào năm 1835, khi lên 13, ông cùng mẹ di cư sang Hoa Kỳ trong hoàn cảnh rất nghèo, và mồ côi cha. Bắt đầu bằng một chân điện tín viên trong bưu điện, và tìm hiểu đầu tư tài chính vào ngành hỏa sa, ông đã nổi lên như một ngôi sao sáng khi thành lập Công ty thép Carnegie, ở Pittsburgh, để phục vụ cho công nghiệp, mà sau đó ông bán cho J.P Morgan vào năm 1901 với giá 487 triệu USD (tương đương với khoảng 13.6 tỷ đô la vào năm 2013), rồi cùng với J.P Morgan, ông thành lập Tổng công ty thép Hoa Kỳ, và bao nhiêu đầu tư ở các ngành khác. 

Vào năm 1889, khi ông ở tuổi 54, ông nổi tiếng với bài diễn văn: "The Gospel of Wealth" - Nguyên lý của Sự Thịnh Vượng. Trong bài phát biểu này, ông kêu gọi những nhà giàu của Hoa Kỳ hãy làm từ thiện. Từ thiện là gốc rễ của sự thịnh vượng cho cả nhân cách của mỗi người dân Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ, mà còn là nguyên lý cho một Hoa Kỳ sẽ là cường quốc số 1 thế giới trong tương lai. 90% tài sản của ông đã hiến cho các tổ chức từ thiện, công trình quốc gia và trường đại học nổi tiếng của ông gầy dựng năm 1900 từ một trường kỹ thuật phục vụ cho công nghệ thép của ông, Carnegie Technical School, mà sau đó, 1912 trở thành Carnegie Mellon University danh tiếng toàn cầu, luôn nằm trong top 30 của các đại học Hoa Kỳ.

Andrew Carnegie được mệnh danh là: Người cứu rổi tinh thần cho nước Mỹ - "Save my Soul". Ông là người tạo dựng nhân cách Mỹ, sức mạnh Mỹ đại diện cho cái chân, thiện, mỹ của nhân loại, và xứng đáng với cái gọi là: Kinh Phúc Âm của Sự Thịnh Vượng - The Gospel of Wealth - bài phát biểu của ông như lời của thánh sống gửi đến nhân loại khổ đau vì thiếu hiểu biết. Ông không chỉ là thánh sống của nước Mỹ, mà còn là vị Thánh vĩ đại nhất của lịch sử loài người bằng xương bằng thịt, chứ không phải là những huyền thoại của các tôn giáo hiện hành.

John Pierpont "J. P." Morgan (April 17, 1837 – March 31, 1913)

4. John Pierpont "J. P." Morgan: Ông là hiện thân người di dân Do Thái có thiên bẩm về tài chính ngân hàng. Ông là thế hệ đầu tiên - được xem là cha đẻ - của nước Mỹ về ngành tài chính ngân hàng. Tập đoàn J.P Morgan của ông ngày nay vẫn còn hùng mạnh, và là một trong những tập đoàn tài chính tư nhân hàng đầu thế giới. Sinh ra và lớn lên ở Connecticut, Hoa Kỳ. Ông được cha mình chuẩn bị cho việc học tập ở nhiều quốc gia: Hoa Kỳ, Ý, Đức và Anh, để trở thành một ông chủ tài chính ngân hàng. Và ông đã làm được điều đó xuất sắc, khi nhận lại Công ty JS Morgan & Co của cha mình qua đời để lại vào năm 1900. 

Từ GS Morgan & Co, ông đã biến nó trở thành Tập đoàn J.P Morgan lừng lẫy toàn cầu ngày nay. Ông được xem là một thế hệ kế thừa cho những thế hệ tài phiệt già nua như Andrew Carnegie đã lỗi thời với câu nói nổi tiếng của người dân Mỹ: "When one ends another begins" - Khi một thế hệ kết thúc thì có thế hệ khác kế thừa - nước Mỹ là thế. Cuối đời, ông cũng nghe theo lời của Andrew Carnegie đi làm từ thiện. Và ông mất ở tuổi 75 tại Ý trong một giấc ngủ.

Henry Ford (July 30, 1863 – April 7, 1947)

5. Henry Ford: Ông là đứa con mang hai dòng máu Ireland của cha, và Anh quốc của mẹ. Ông được sinh ra tại trang trại ở Greenfield Township, Michigan. Ông được xem là nhà cách mạng về đưa mô hình sản xuất dây chuyền Taylor, và quảng cáo, mở chi nhánh hãng Ford đi khắp nơi, vào ngành công nghiệp xe hơi nói riêng và công nghệ sản xuất, quảng cáo nói chung. Mô hình T Ô tô của ông cũng làm một cuộc cách mạng trong sản xuất xe hơi tiện dụng, khi ông đưa ra tay lái xe hơi phải nằm bên tay trái của xe. Với tư tưởng cải cách sản xuất của ông, có thể xem ông là cha đẻ của việc mang những ứng dụng khoa học kỹ thuật tân tiến đến người bình dân trên toàn cầu. 

Có ông, với Học thuyết Ford - Fordism - thế giới đã xích lại gần nhau hơn trong khoảng cách giàu nghèo. Vì không chỉ có đưa xe hơi đến người tiêu dùng bình dân với giá rẻ, mà ông còn đưa ra ý tưởng cho thế giới những ông chủ tư bản chống lại cộng sản là, phải trả lương công nhân cao, và bán cổ đông cho người làm thuê, để họ ý thức được nhà máy, công xưởng chính là của mình. Nó đã góp phần thúc đẩy Hoa Kỳ vươn lên thành siêu cường số 1 thế giới, và con người sống với con người nhân bản hơn. 

Những năm đầu của thế kỷ XX, thế giới các nhà tư tưởng đã có những cuộc tranh cãi về Fordism với Marxism ai sẽ thắng ai. Và hôm nay Học Thuyết Henry Ford đã thắng học Thuyết của Karl Marx trên thực tế khi chủ nghĩa cộng sản đã sụp đổ ngay tại nơi nó sinh ra, và đang suy tàn ở các quốc gia biến tướng trở thành chủ nghĩa tập quyền phong kiến quân phiệt ở các quốc gia lạc hậu như Việt Nam, Trung Hoa, Cu Ba, Bắc Hàn, và Lào còn sót lại. 

Sau đây là 4 tập phim:

Bốn tập phim kéo dài khoảng 6 giờ phiêu lưu với lịch sử phát triển nước Mỹ cùng 5 vĩ nhân của nước Mỹ trong các lĩnh vực công nghiệp đến giao thông vận tải, dầu khí, sắt thép và tài chính toàn cầu sẽ cho ta thấy nước Mỹ thật vĩ đại không chỉ là một Tân thế giới về nhân quyền mà còn là vùng đất của mọi ý tưởng và cơ hội.

Asia Clinic, 15h30' ngày thứ Hai, 25/8/2014

KÝ SỰ HOA KỲ 5: MUÔN NẺO DU SINH VIỆT

Bài đọc liên quan:
+ Ký sự Hoa Kỳ 1: Người Việt và Hoa Kỳ
+ Ký sự Hoa Kỳ 2: Sự khác biệt của Hoa Kỳ
+ Ký sự Hoa Kỳ 3: Giải quyết những bất cập
+ Ký sự Hoa Kỳ 4: Vì dân, do dân và của dân

Một xã hội tốt đẹp thì công dân được tôn trọng. Ngược lại một xã hội tồi, thì công dân bị khinh miệt. Vài năm gần đây, tiên phong là, ông Linh mục Ngô Quang Kiệt phát biểu, cảm thấy nhục nhã khi cầm hộ chiếu là người Việt Nam đi ra nước ngoài bị ngoại quốc khinh rẻ do chính quyền đã phá nát văn hóa sống và nhân cách người Việt. Đầu năm nay, ông thủ tướng chính thức nhắc nhở, các quan làm ngoại giao đừng để phải xấu hổ khi đi công cán nước ngoài. Gần đây báo chí Nhật thống kê người Việt chiếm 40% tổng số việc ăn cắp của người ngoại quốc tại Nhật. Có lẽ đây là một trong những nguyên nhân làm cho thế hệ trẻ Việt có một làn sóng thức tỉnh phải xuất dương.

Chuyến đi con thoi 7 ngày nước Mỹ vừa qua, tôi tranh thủ làm một khảo sát nhỏ về du sinh Việt tại Hoa Kỳ. Có những niềm vui và nỗi đau của thân phận một thế hệ trẻ sống trong quốc gia nhược tiểu, họ cố vùng vẫy để thoát khoải tổ quốc nhục nhằn và đớn hèn. Dạo một vòng các du sinh Việt tại California - thủ phủ của người Việt và cả du sinh Việt - có những đúc kết rất đáng để các bạn trẻ phải suy nghĩ về kế hoạch cho con đường tương lai của mình. Hầu hết các du sinh Việt Nam - nếu không nói là hơn 90% - là du học với mục tiêu thoát khỏi nước Việt. Chính mục tiêu này mà, có những hạnh phúc và nỗi đau đè lên những thế hệ trẻ hôm nay, vì phải vật lộn với xứ Cờ Hoa - không phải thiên đường, chả phải địa ngục, mà là chiến trường của mọi toan tính rất logic và khoa học cho cuộc đời.

Điểm lại du sinh Việt sang Hoa Kỳ có thể chia làm 4 loại.

Loại đầu tiên là con của các nhà giàu - có thể nhà giàu có cả các con ông cháu cha. Họ ra đi để trở về lo cho sự nghiệp của họ và gia tộc đang trên ngai vàng quyền lực hoặc của cải. Loại này, đa phần học hành đàng hoàng, vì họ được sự định hướng trước, và trách nhiệm của gia đình, dòng tộc làm họ không xao nhãng.

Loại thứ hai là nhà giàu mới nổi. Loại này có nhiều lý do để ra đi. Người ra đi để trở về lo cho doanh nghiệp của gia đình. Kẻ ra đi để tạo dựng một cơ nghiệp tại Hoa Kỳ, sau đó mang theo gia đình đi theo. Còn những kẻ ra đi để tìm đường tỵ nạn giáo dục, vì ở nhà có nhiều cám dỗ, thì sang Hoa Kỳ còn lắm cám dỗ chết người hơn - và họ thất bại.

Quảng cáo sex ở thành phố cờ bạc Las Vegas bằng xe bus chạy vòng quanh thành phố. Cứ 3 phút có một chuyến xe chạy qua, với hình ảnh, số điện thoại và địa chỉ website. Nếu tuổi trẻ không nghị lực, bản lĩnh mà thừa tiền thì chưa nói đến cờ bạc, heroin, thì các nơi này cũng là nơi để sa ngã.

Loại thứ ba là những bạn trẻ sinh ra trong gia đình mô phạm, có truyền thống học hành, nhưng giàu có. Họ được cưng chiều ở trong nước. Dù họ có khả năng, nhưng vì quá đủ điều kiện khi sang du học, nên họ kém kỹ năng mềm. Họ học rất tốt, nhưng ra trường không tìm được việc. Họ cứ học mãi, từ trung học lên hết đại học, không tìm được việc, họ sợ quay về sẽ khó có thể được cấp visa đi học tiếp. Cứ thế học học cao học, rồi tiến sĩ, nhưng công việc tìm được cũng chỉ là làm chui ở các quán phở hay tiệm ăn. Đây là một bi kịch cho những bạn trẻ thiếu kỹ năng mềm.

Loại cuối cùng là loại tự lực cánh sinh bằng con đường học bổng. Đa phần loại này thành công. Vì họ đã được chuẩn bị đầy đủ mọi kỹ năng học và sống trước khi đến Hoa Kỳ. Họ không thành công ở Hoa Kỳ thì về lại nước nhà, họ cũng luôn năng động và gặt hái thành công.

Tôi có tiếp xúc tất cả 4 loại du sinh Việt mà tôi phân loại ở trên. Có người vì nhà giàu cưng chiều con cái. Gia đình mua nhà cửa xe hơi để các cháu ăn học nên người. Nhưng các cháu lại gây phiền toái cho gia đình vì tai nạn giao thông, tốn kém cho gia đình đến bạc triệu đô la cho y tế và thương tật, giờ thân tàn ma dại chả biết học gì. Có trẻ, mua cả một chiếc mobihome - nhà di động trên xe - trang bị đầy đủ đồ chơi có thể liên lạc khắp toàn cầu chỉ để ăn chơi, và lúc nào muốn học thì ghé qua trường để "tham quan" chụp hình đưa lên mạng, nhằm chứng minh với gia đình là mình có đi học!

Đau khổ hơn là những trẻ không đủ tự tin, và khả năng ngoại ngữ, vì đi học là do gia đình sợ ở quê nhà sẽ hư đốn hoặc không thể cạnh tranh vào đại học, nên ép chuối non sang Hoa Kỳ học tập. Thiếu khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ, thiếu kỹ năng mềm giao tiếp, thiếu cả hiểu biết văn hóa để hội nhập, hậu quả là tự kỷ ám thị và tâm thần phải đi điều trị bỏ dở việc học, nhưng không dám về, vì sợ sẽ không được quay lại học tập ở Hoa Kỳ.

Có trẻ học hành rất tốt, nhưng phần vì lo sợ sẽ không được cấp visa quay lại Hoa Kỳ, nên cứ ở và học lỳ từ cấp này đến cấp nọ mà không cập nhật visa khi chuyển từ trung học hay community college lên đại học 4 năm, và chỉ sống ở Hoa Kỳ bằng tấm giấy I-20 của nhà trường. Cuối cùng xin việc không được mà về cũng không xong, gia đình phải viện trợ để sống sau gần 10 năm học tập ở Hoa Kỳ tốn kém cả triệu đô la, mặc dù, trẻ cũng biết phụ giúp gia đình bằng cách đi làm phục vụ viên chui ở các quán phở, nhà hàng.

Thành công nhất các trẻ thuộc loại 1% đi du học bằng học bổng, và chứng tỏ tài năng để hãng xưởng cho công ăn việc làm và thẻ xanh thường trú nhân ở Mỹ. Nhưng không phải dễ dàng để có được thành công này. Hầu hết những trẻ có thành công này đều chứng tỏ năng lực vượt trội của mình khi còn trên ghế nhà trường. Từ đó giáo sư sẽ đảm bảo, giới thiệu việc làm, và chứng minh năng lực với hãng xưởng.

Thành công thứ hai là trẻ nhà giàu có doanh nghiệp đầu tư ở Mỹ để kiếm thẻ xanh. Nhưng không phải trẻ nào cũng có thể làm tốt nhiệm vụ này với gia đình. Nếu gia đình không có đủ kinh tế to lớn thì việc giữ cho doanh nghiệp tồn tại nuôi quân bằng đồng lương ở Mỹ ít nhất 10 nhân công trong 5 năm thì cũng sạt nghiệp và quay trở về, khi chưa có được là công dân Hoa Kỳ.

Thành công thứ ba, tuy thực dụng, nhưng hiệu quả nhất, và chấp nhận hội nhập với văn hóa Mỹ lại là các cô gái trẻ du học và lấy chồng Tây để "được" ở lại đàng hoàng như một công dân thực thụ. Cũng có những chàng trai lấy cô gái Việt ở xứ Cờ Hoa để ở lại. Nhưng bất cập nhất là những chàng trai du sinh cặp bồ và lấy gái Tây, do bất cập văn hóa, đuôi chuột quậy hũ mỡ cũng lắm gian nan.

Song có một vấn đề mà các du học sinh khi đến Hoa Kỳ ít quan tâm đến là, yếu tố quan hệ với cộng đồng. Đây là yếu tố thành bại của du sinh bất kỳ quốc gia nào đến Hoa Kỳ, kể cả dân di dân sang xứ Cờ Hoa. Yếu tố mà ngay cả trong xét tuyển vào bất kỳ cấp học nào ở Hoa Kỳ nó cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng - hoạt động ngoại khóa, làm việc tình nguyện và tạo sự liên lạc với giáo sư, nhà trường và cộng đồng. Hãy nghĩ mà xem, Bill Gates và Steve Jobs, Mark Zuckerberg, hay bất kỳ tỷ phú nào của Hoa Kỳ, họ giàu không phải chuyên môn, mà họ giàu nhờ vào yếu tố quan hệ cộng đồng - kỹ năng mềm - sau khi có ý tưởng mới của người khác, chứ không phải chính họ nghĩ ra!

Hương Mắm Ruốc và Mắm Thuyền Nan đang tạo nên tên tuổi Việt từ một du sinh Việt Nam trở về từ Úc. Ảnh của bà chủ trẻ Hương Mắm Ruốc.

Hãy chuẩn bị cho mình một hành trang, và mục tiêu chính xác, đầy đủ trước khi du học, dù bạn du học ở bất cứ nơi đâu trên thế giới này, chứ không riêng gì ở Hoa Kỳ. Chưa chắc bạn ở lại Hoa Kỳ đã là hay, và cũng chưa chắc bạn quay về quê hương đã là dở. Hãy nhìn xem có những Hương Mắm Ruốc đã từ bỏ Úc, quay về quê hương Quảng Trị cày lên sỏi đá để làm nên sự nghiệp và thương hiệu Việt Nam.

Asia Clinic, 9h34' ngày thứ Bảy, 08/3/2014

KÝ SỰ HOA KỲ 4: VÌ DÂN, DO DÂN VÀ CỦA DÂN

Bài đọc liên quan:
+ Ký sự Hoa Kỳ 1: Người Việt và Hoa Kỳ
+ Ký sự Hoa Kỳ 2: Sự khác biệt của Hoa Kỳ
+ Ký sự Hoa Kỳ 3: Giải quyết những bất cập

Để hiểu tại sao người dân Hoa Kỳ sẵn sàng làm việc điên cuồng, đóng thuế nhiều và ăn chơi hết mình tôi xin tiếp tục chuỗi ký sự phần 4 này. Quyền của người dân được sống và mưu cầu hạnh phúc như hiến định ở Hòa Kỳ được xem là tối thượng. Cái hiến pháp mà cụ Hồ đã sao y bản chính để làm tuyên ngôn độc lập cho nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, nhưng chưa bao giờ thực hiện được trong 69 năm qua ở Việt Nam.

Câu chuyện Tôn Dật Tiên đưa ra chủ nghĩa Tam Dân - dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc - để làm nên nền Cộng Hòa ở Trung Hoa, kết thúc chủ nghĩa Phong Kiến kéo dài hàng ngàn năm, cũng chỉ là một cách sao chép lại hiến pháp Hoa Kỳ theo một hệ quả của nền Cộng Hòa của dân, do dân và vì dân làm ra.

Bất kỳ ai đến Hoa Kỳ cũng thấy thể chế Hoa Kỳ đúng mực của dân, do dân và vì dân. Trẻ sinh ra đi học đến 18 tuổi - là tuổi trẻ có thể tự lập làm ra tiền - thì được xã hội lo ăn học không tốn tiền. Người già trên 65 tuổi thì được lãnh tiền trợ cấp xã hội đủ để sống riêng hoặc ở các Dưỡng Lão Viện, dù người đó chưa bao giờ phải đóng một đồng thuế nào cho xã hội hoặc không thu nhập - no income - suốt cả đời, nhưng con cái họ vẫn được học hành đến thành đạt.

Để minh chứng rõ ràng cho cái vì dân của thể chế ở Hoa Kỳ, tôi xin ví dụ cụ thể một trường hợp. Tôi có người bạn đồng nghiệp thân thiết, từ thời ở Việt Nam di cư sang Hoa Kỳ. Vì không chịu hội nhập, nên gia đình anh thuộc dạng không có thu nhập - no income - chứ không phải thu nhập thấp - low income - nhưng 5 đứa con anh đã có 2 đứa vào Harvard với học bổng toàn phần. Hiện một đứa con đầu đang là năm cuối dược sỹ, và đứa thứ hai là học năm đầu bác sỹ. Ba đứa còn lại học phổ thông không tốn tiền. Anh ta hằng ngày chỉ lo đưa đón con cái học hành, và chăm sóc chúng nhờ vào sự giúp đỡ của các em của anh ta. Đây là một bi kịch, nhưng cũng là một minh chứng cho thể chế Hoa Kỳ quá tốt đẹp. Có nằm mơ anh ta ở Việt Nam cũng không thể lo cho con cái như hiện tại, dù anh ta là bác sỹ có tài ngày ấy và cả bây giờ, anh ấy về Việt Nam cũng không thiếu chỗ mời mọc anh đi làm với mức lương không dưới 3.000USD/tháng. Tôi năn nỉ anh về, nhưng anh từ chối. Vì đã quen sống với một xã hội công bằng, minh bạch, và nhân bản, không thể về để sống ở nước Việt, nơi trăm nhớ, ngàn thương, chôn nhau cắt rốn của anh. Anh tâm sự: "Nước Việt mình là nơi đi để mà nhớ, chứ không phải nơi ở để mà thương!". Đứt ruột.

Hình 1: Nơi đánh dấu các hình xanh đỏ là nơi cần phải mở một con đường nối từ Freeway 210 ở phía Bắc đến freeway 710 ở phía Nam Los Angeles, nhằm giải quyết ách tắc giao thông lượng xe tải đi từ các bang trong đất liền chuyển hàng hóa sang Califonia để đi đến toàn cầu. Đoạn này khoảng hơn 20km. Chính phủ California đã đề nghị dân cư thuộc các thành phố Pasadena, Monterey Park đền bù giải tỏa để làm đường từ 2010 đến nay nhưng dân không đồng ý.

Còn của dân và do dân xin đơn cử trường hợp dân vùng Nam Los Angeles và Bắc Los Angeles có hai xa lộ liên Bang:  Freeway 10 xuyên bang Đông Tây. Freeway 5 xuyên bang Bắc Nam. Các bến cảng của Los Angeles như Long Beach, Hungtinton Beach, Seal Beach, San Pedro, Rancho Palos Verdes, Palos Verdes Estase, Newport Beach, v.v... ở phía Tây là trung tâm luân chuyển hàng hóa đi khắp toàn cầu. Nhưng sau chuyến di dân 30/4/1975, California trở thành nơi đất lành chim đậu của các cư dân toàn cầu. Mặc dù, diện tích Califonia hơn 2 lần lãnh thổ Việt Nam, và dân số chưa đến một nửa Việt Nam - 38 triệu. Nhưng với xa lộ như mạng nhện của Califonia cũng không thể giảm ách tắc giao thông theo kiểu Mỹ. Chính quyền Los Angeles đã đưa ra đề nghị mở một con đường nối thông từ Freeway 5 sang Freeway 10, qua 2 freeway 210 và 710 của tiểu bang để cho xe tải vận chuyển hàng hóa xuống bến cảng, mà không gây ách tắc giao thông. (xem hình 1)

Hình 2: Làm rõ đoàn đường màu xanh dương nối từ xa lộ 210 ở phía Bắc đến xa lộ 710 ở phía Nam Los Angeles, chỉ khoảng 20km, nhưng dân không đồng ý và chính phủ California đành ngậm bồ hoàn làm ngọt 4 năm qua. Dân chúng California phải đi đường vòng xa hơn 30km, và chịu cảnh tắc giao thông trên xa lộ được phép chạy 70miles/h, nhưng phải chịu còn chỉ 20 - 35miles/h vào giờ tan tầm.

Nhưng những đề đạt của chính phủ California đã 4 năm nay mà dân cư 2 thành phố Monterey Park và Pasadena không đồng ý, nên chuyện quy hoạch để giải quyết ách tắc giao thông, và rút ngắn đoạn đường đi từ Bắc Los Angeles xuống Tây Nam Los Angeles xuống ngắn hơn 30km đường đi vẫn chưa thực hiện được(xem hình 2). Nhà cửa ở khu vực cần giải phóng, đền bù của dân khu vực này trung bình nhà giá thấp khoảng vài trăm ngàn đô la, trung bình khoảng 1.8 - 2 triệu đô la Mỹ, cao thì đến hơn chục triệu đô la Mỹ. Dù chính phủ sẵn sàng đền bù, nhưng khó khăn nhất là khu vực Pasadena là dân trí thức có các trường đại học danh tiếng như UCLA - University of California, Los Angeles - và Caltech - California Institute of Technology đang xếp hạng số 1 toàn cầu năm 2014 này. Họ không muốn khu vực này nhiều xe đi qua, ồn ào làm ảnh hưởng đến việc học tập và nghiên cứu, và mất cảnh quang thiên nhiên quá đẹp đã có từ thập niên 1950 đến nay.

Người dân thành phố Pasadena của Hạt Los Angeles thuộc bang California không muốn ở gần con đường đi qua những căn nhà yên tỉnh và thơ mộng như thế này, mặc dù chính quyền California quy hoạch để giúp tránh kẹt xe và giảm ngắn đường đi cho dân chúng, và chính phủ thất bại trong dự án làm đường.

Những kẻ tuyên truyền xấu cứ lấy hình ảnh dân vô gia cư - homeless - ở Mỹ để tuyên truyền xứ Mẽo đầy rẫy bất công. Nhưng họ giấu thông tin rằng, dân homeless của Mẽo 70% là dân bị bệnh tâm thần, 30% là dân nghiện ngập. Chính phủ Mỹ đã xây dựng những  Dưỡng Trí Viện cho họ từ thập niên 1950, ban đầu họ được cảnh sát mang vào những viện này để nuôi nhờ vào các tổ chức từ thiện. Nhưng các tổ chức nhân quyền ở Mỹ lên án rằng, làm như thế là đi ngược với hiến pháp Mỹ - mọi người sinh ra đều có quyền sống và mưu cầu hạnh phúc. Nên họ muốn ở thì ở, muốn ra đường xin ăn thì ra tùy theo ý thích của họ. Và chúng ta không khó để tìm thấy homeless ở bất kỳ các thành phố của Hoa Kỳ. Thế mới là tự do, độc lập và hạnh phúc đến từng người dân, dù là người không còn trí não để nhận biết cuộc sống thế nào là hạnh phúc hay khổ đau.

Ở Hoa Kỳ, đơn vị hành chánh quan trọng nhất là thành phố. Giống như ở Việt Nam đơn vị hành chánh quan trọng nhất là cấp phường xã. Thành phố của Hoa Kỳ là cấp thấp nhất như phường xã ở ta, nhưng là nơi quyết định vận mệnh của từng quốc gia - tiểu bang - và lớn hơn là toàn liên bang. Nếu ở cấp thành phố Hoa Kỳ mà không đồng ý thì tổng thống Hoa Kỳ cũng chịu thua. Mà mọi nhân viên từ thấp đến cao của chính phủ tại thành phố là người làm công ăn lương của dân đóng thuế, nên mọi ý kiến của thành phố là ý của dân - hay nói cách khác, ý dân là ý trời bang ra.

Ở Hoa Kỳ, người dân tin yêu nhất là cảnh sát và lính cứu hỏa. Mọi người sống chả bao giờ thấy chính quyền đến thăm hỏi. Nhưng khi gặp nạn thì 911 là số điện thoại bất kỳ ai cũng biết phải gọi, và mọi việc bất an của dân thì, cảnh sát là nơi họ gửi trọn niềm tin yêu.

Nếu như ở Việt Nam thì làm sao có được những cái thật sự vì dân, của dân và do dân như thế. Chúng ta thấy nhan nhản cảnh chính quyền nhà nước Việt Nam ức hiếp dân lành chiếm đất, đến nỗi dân phải tự chế bom xăng để tự vệ và phải vào tù như trường hợp của Vi Văn Tùng, Vi Văn Thế, hay của anh em Đoàn Văn Vươn. Hình ảnh cướp giết hiếp này đang diễn ra ở nơi mà chúng ta tự sướng bằng cách tự thủ dâm tinh thần là, nước ta hạnh phúc gấp ngàn lần bọn "tư bổn giãy đành đạch" hoài mà chưa chết. Nhưng chúng ta lại đang thấy chỉ có các xứ hạnh phúc ngàn lần như chúng ta là, đang lo sợ cái chết đang đến như Liên Xô, Đông Âu trong quá khứ, và hiện tại của Ukraina trong những ngày qua.

Asia Clinic, 16h59' ngày thứ Bảy, 01/3/2014

KÝ SỰ HOA KỲ 3: GIẢI QUYẾT NHỮNG BẤT CẬP

Bài đọc liên quan:

+ Ký sư Hoa Kỳ 1: Người Việt và Hoa Kỳ

+ Ký sự Hoa Kỳ 2: Sự khác biệt của Hoa Kỳ

Cũng như mọi quốc gia khác trên toàn cầu, Hoa Kỳ cũng có những bất cập của loài người tồn tại từ 1776 đến nay. Nếu những quốc gia nhược tiểu có cái bất cập của xứ hoang dã, hạ đẳng của loài động vật gần như bậc thấp, thì Hoa Kỳ có những bất cập của quốc gia đại ca toàn cầu.

Bất cập lớn nhất và có tính bản chất của Hoa Kỳ là thể chế của Hoa Kỳ luôn phải thúc đẩy toàn dân Hoa Kỳ trong tư thế chủ động để làm đại ca toàn cầu. Từ bất cập này, công dân Hoa Kỳ như một cái máy làm việc cật lực, ăn chơi hết mình, và luôn tiên phong trong mọi sáng tạo.

Câu chuyện bất cập của Hoa Kỳ luôn phải tiên phong trong mọi sáng tạo thì ai cũng rõ. Vì từ khoa học xã hội đến khoa học tự nhiên hầu hết mọi phát minh, phát kiến được trao giải Nobel hằng năm thì Hoa Kỳ luôn chiếm phần đông. Ngoài ra, ngay cả giải Nobel cho những khoa học gia ngoài Hoa Kỳ, thì phần đông họ cũng phải làm việc, nghiên cứu tại Hoa Kỳ. Hơn nữa, ngay những phát kiến, phát minh phục vụ cho thực tế cuộc sống hầu hết cũng có nguôn gốc xuất xứ từ Hoa Kỳ. Ví dụ, Bill Gates với hệ điều hành Microsoft mở một cửa sổ cho nhân loại nhìn ra toàn cầu; Steve Jobs với sự khiêm nhường chỉ xin cắn 1 phần quả táo toàn cầu, nhưng máy tính cá nhân, Ipad, Iphone đã làm thay đổi cả thế giới; v.v... Thế giới còn lại hầu như mua bảng quyền hoặc ăn cắp sao chép từ Hoa Kỳ.

Động lực làm đại ca toàn cầu, để giữ ngôi vị siêu cường số 1 toàn cầu của Hoa Kỳ là một thúc bách lớn làm người dân Hoa Kỳ luôn phải năng động và cật lực trong cuộc mưu sinh. Nhưng để động lực ấy được truyền từ thể chế chính trị xuống đến người dân, mà người dân cảm thấy nó là một niềm hứng khởi để làm việc hết mình, để sống chết vì lý tưởng tự do là một nghệ thuật mà các chính khách phải vắt óc để đưa ra chính sách hợp lý và khoa học.

Nơi Alejandro - một binh lính viễn chinh của Hoa Kỳ tại Iraq - nằm cũng chính là nơi các tướng lĩnh Hải quân Hoa Kỳ cùng nằm tại Nghĩa trang Nghĩa tử Quốc gia California. Ở đó là mảnh đất vàng đẹp nhất Hoa Kỳ và California nằm ở vịnh Cabrillo. Ở đó không phân biệt cấp bậc và chủng tộc.

Ngày 18/02/2014, tôi được người bạn đưa đi thăm San Diego - thủ phủ của căn cứ hải quân Hoa Kỳ trên toàn cầu. Ở đây tôi đã rơi nước mắt trước tấm bia mộ của chàng trai trẻ có tên Alejandro A. Dominguez. Anh đã nằm xuống ở tuổi 25 tại chiến trường Iraq, với lời âu yếm của bậc sinh thành trên bia mộ: "Ta sẽ luôn yêu mến con, con trai bé bỏng - I will always love you baby!" Nơi Alejandro nằm là nơi mà cả tướng lĩnh và đô đốc cùng nằm. Không có sự phân biệt thứ hạng, cấp bậc trong quân ngũ khi còn sống. Nơi Alejuandro nằm là nơi đất vàng, đẹp nhất của tiểu bang California!

Tại sao ở tuổi thanh niên phơi phới của một công dân số 1 toàn cầu, đang ở thời vàng son, mộng mơ, yêu đương vẫn còn mài đủng quần trên ghế nhà trường như Alejandro, lại tự nguyện đi đến vùng đất mà, chưa có một ngày ân oán với đời mình để hy sinh cho một dân tộc khác một cách tự nguyện?

Cũng như tại sao nhà giàu ở Hoa Kỳ sau khi về hưu thì di chúc lại tài sản hiến cho quốc gia, trường học, cộng đồng. Nhưng điều đó chưa bao giờ xảy ra ở những quốc gia nhược tiểu luôn tự sướng và cho rằng mình là quốc gia hạnh phúc nhất toàn cầu?

Tại sao người dân Hoa Kỳ luôn phải sắp xếp thời gian mợt cách chi ly cả năm từ khi còn là học sinh tiểu học, trong cuộc sống đầy đặc những công việc, nhưng họ vẫn sống trung thực, theo pháp luật, vui vẻ đóng thuế rất cao cho tương lai của thế hệ sau và cho bản thân mình. Nhưng ở các quốc gia nhược tiểu luôn tự sướng cho mình là xứ thiên đàng lại lắm lừa dối và gian manh?

Tại sao người dân Hoa Kỳ chấp nhận đóng thuế thổ trạch cho mảnh đất có căn nhà được quyền sở hữu của mình, nhưng ở những quốc gia tự sướng, và tự cho mình là thiên đường - như Việt Nam - hiện vẫn chưa có việc đóng thuế thổ trạch trên mảnh đất có căn nhà, mà dân chỉ được quyền sử dụng mà không được quyền sở hữu?

Có rất nhiều câu hỏi tại sao cho những bất cập ở Hoa Kỳ. Nhưng những bất cập ấy lại là động lực để người công dân Hoa Kỳ biến nó thành sức mạnh cho tiềm năng vô hạn của mình để thực hiện nhiệm vụ vinh quan cai quản toàn cầu của họ. Trong khi đó, những bất cập ở các quốc gia nhược tiểu - như Việt Nam - nó lại là trở lực ngăn cản sự tiến bộ và văn minh. Đó là nhiện vụ của một thể chế chính trị làm nên.

Tôi còn nhớ bài phát biểu của cựu Tổng thống Bill Clinton năm 2000 tại Hà Nội, Vào WTO là nhập vào với cơn bão tố và sóng dữ, nhưng nếu biết cách biến sóng dữ và gió to của bão tố thành năng lượng điện để dùng thì WTO sẽ là cơ hội, mà không còn là nguy cơ nguy hiểm. Đó là nhiệm vụ của chính trị, vì chính trị là nghệ thuật của sự có thể.

Không có quốc gia nào không có bất cập. Mọi bất cập do chính con người gây ra. Vấn đề là một thể chế xã hội tốt là thể chế biết biến những bất cập và trở ngại ấy thành thuận lợi và nhân bản. Đó là nhiệm vụ của chính trị - nghệ thuật của sự có thể. 

Đừng lừa dối, mà hãy làm tròn trách nhiệm của mình ở mọi vị trí xã hội, thì sẽ không trở thành quốc gia nhược tiểu và dân tộc đớn hèn. Đó là cách mà Hoa Kỳ đưa thông điệp đến toàn cầu trong cách giải quyết những bất cập của xã hội loài người.

Asia Clinic, 18h46; ngày thứ Hai, 24/02/2014

Mời đọc tiếp: Ký sự Hoa Kỳ 4: Vì dân, do dân và của dân